Joanna Ałasa EN

12 questions to:

Joanna Ałasa, ACCA, CFA, Investment Advisor

Asia, thank you so much for agreeing to participate in the 12on12 project!

Looking at the impressive number of titles you hold, it’s impossible not to start the conversation with you on personal development. What have the various certifications you hold given you and who would you recommend them to?

Each of them was useful in my professional work and I managed to obtain both the Investment Advisor and CFA certificates while still at university. With license number 281, I was among the first ten women to hold this title on the Polish capital market over the nearly 20 years of its existence. This shows how masculinized this environment is.

Most importantly, however, these certifications gave me the knowledge to start working independently as an analyst at a brokerage house and also opened the door for me to work at a mutual fund, where I still work today.

You deal with investments on a daily basis. Do Poles prefer to invest on the stock exchange by themselves or do more people use the offer of investment funds? Is Warsaw Stock Exchange dominated by institutional or individual investors?

According to available statistics, Poles are afraid to invest in risky assets and they perceive investment funds as a product for the wealthy. If they do invest, they often choose products perceived as relatively safe, e.g. bond funds, which, along with a drop in interest rates on savings accounts, have gained in popularity. The last several months have seen a significant increase in the number of brokerage accounts opened, which means that some Poles are trying to make money on the stock market on their own account, looking for alternatives to investing their savings. In 2020 individual investors accounted for a quarter of trading on the Main Market of the Warsaw Stock Exchange, which is the best result since 2009. On Newconnect (an alternative trading system with fewer formal requirements) the share of individual investors in turnover was as high as 92%.

You work at a mutual fund as an equity analyst. What does working on buy-side mean? What is the role of the equity analyst versus the role of fund manager?

A buy-side job is a job with an asset (capital) management company, such as an investment or pension fund. These companies invest the capital raised from clients on the stock market in order to multiply it. An analyst’s job is to evaluate a company’s financial condition, assess its competitiveness and attractiveness and as a result recommend the purchase or sale of shares in the analyzed company. Typically, analysts are responsible for particular sectors and within those sectors they make selections of companies for portfolios. The fund manager is the person who decides on the final shape of the portfolio, i.e. what securities (company shares, treasury or corporate bonds) or other financial instruments will be included in the portfolio. It is probably worth mentioning that in some companies the division into analysts and managers may not be applied, and the analyst’s work is performed by the manager.

If you can, describe for us how investment decisions are made by institutional investors? How are portfolio companies selected? Is there a lengthy process or rather quick decisions?

Every decision made by fund managers must be documented. One element of this recommendation is security valuation and analysis of financial and non-financial data (so-called ESG analysis) performed by analysts working for a given asset management company. These valuations have certain assumptions sewn into them regarding price, volume or cost developments in a given company. The purpose of these analyses is to identify stocks with the greatest potential for building value. Alternatively, to select those that should be removed from the portfolio.

If as a result of receiving new information, for example obtained through the analysis of published financial reports of a competitor, expectations concerning future results and financial flows change, the decision to buy or sell shares may be taken quickly. It is important to draw conclusions from observations of what is happening in the macroeconomic environment, not only in Poland but also globally. This allows us to identify investment opportunities before other market participants do.

Exactly, you have just mentioned incorporating ESG elements into capital market decision making. What does this acronym stand for and how can you incorporate these elements into your investment decisions?

Incorporating ESG (E- environment, S- social, G – governance) elements into decision making actually means increasing the amount of information we obtain and analyze about a company. In addition to analyzing financial data, we analyze non-financial data, i.e. environmental, social, and corporate governance data, i.e. the way in which companies are managed and supervised. This information includes, for example, whether the company aims to reduce its CO2 emissions or water consumption, whether it cooperates with local communities, how it cares for its employees, and what its policy is on ethics and anti-corruption. We then use the data obtained from these areas to create an internal ESG rating, which, depending on the type of fund and how strongly it integrates ESG elements into its investment process, has a greater or lesser impact on investment decisions.

Would you say that any of the ESG letters is more important for institutional investors? Or it depends on the sector in which the company operates?

For many years, the ESG element that everyone paid attention to was corporate governance. Its relevance has certainly not diminished, as without adherence to its principles any action in any other area will be worth little. Today, investors are paying more and more attention to environmental and social issues. This comes with increasing pressure from regulators and NGOs to allocate funds in sectors and companies that are perceived to support the sustainable development of economies and the planet. Of course, which element, environmental, social and corporate governance, is more important for a given company is linked to the sector in which it operates. For example, corporate governance in a bank plays a larger role than environmental issues.

What do you think is the future for ESG-based investing in Poland?

I think, as in Western Europe, ESG-based investing will become increasingly important. Today in Europe overall, about 50% of assets include ESG analysis in their investment process. According to MSCI’s „Investment Insights 2021” report 73% of investors who participated in the survey plan to increase their ESG-inclusive investments. This shows that ESG-based investing is no longer a side-trend in the world, but is becoming a mainstream trend. This is driven by increasing regulation and standardization of reporting rules, climate change, and the rise of climate risk and biodiversity measurement. Thus, there is no turning back from sustainable investments and capital market participants face numerous new challenges. Poland is moving in the same direction.

One of the criteria used in ESG is diversity e.g. board gender diversity. In my view, institutional investors have an important role to play in this issue – they vote at general meetings and decide on board composition. Supervisory boards elect management boards. What voting policies are in place at your company?

Absolutely. Diversity at the level of management and supervisory boards as well as the policies in force in this area are one of the issues to be evaluated e.g. when assigning ESG ratings by external companies. It is also an element we take into account at NN Investment Partners. At the beginning of this year, we reviewed our voting policy and element of diversity of the management board and the supervisory board was included in one of the clauses. We now vote at general meetings against the reappointment of male individuals if the percentage of women on these bodies is less than 20% in developed markets and less than 10% in emerging markets.

For the company you work for, NN IP TFI, ESG issues are important. You have become involved in 30% Club Poland Investor Group. What is this project and why did it attract your attention?

With common goals in mind, our company joined the 30% Club initiative and became one of the three founders of the investor group in Poland. The results of research conducted in recent years clearly indicate that diverse boards are significantly more likely to deliver above-average returns to shareholders than investments in companies that are not diverse. Asset management firms have a responsibility to create value for their clients and this is one way to do that.

You mentioned that diversity of opinion is important in management and boards. Is it the same when institutional investors are making decisions?

Unfortunately, there is no research exploring this topic because investment teams globally are not diversified. Women continue to be a minority here, so it is hard to provide such clear evidence as the one from studies done on general companies and businesses. Nonetheless, I believe that as in any decision-making process, a diverse mindset is important, and heterogeneous teams are simply more effective.

How to create a diverse environment – women in capital markets are still a minority. How do you attract them to what I believe is a fascinating profession?

Our company supports diversity, but I am still the only woman on our team. The problem is that these women are almost non-existent in the capital market. I think it will be important in this case to attract young women to work in asset management companies. It is much easier to find a suitable and qualified woman to join the team if we are not looking for someone with years of experience. The talent pool that we can draw from is just different.

Another part of your work is project management. I have the opportunity to work with you on 30% Club Poland and am impressed by your workshop. What is the key to effective project management? What tools do you use the most?

The key in my work as a project manager is communication. Amount and variety of information and its form make poorly planned communication a reason for project failure. I understand communication here as a tool used for several purposes, such as effective transfer of information, getting feedback on the progress of work, emotions in the team or reinforcing desired behaviour, i.e. as a motivational function.

What is certainly important is to be able to adapt your style of managing teamwork in a world where work can largely be done from home. Actually, in my case, I feel that the move to an online world has streamlined the execution of some projects, especially those that bring multiple organizations together. The tools available, largely purchased at the beginning of the pandemic to support shared work and hybrid communication have proven to be very effective and efficient.

Asia, thank you so much for this inspiring dose of knowledge!

Joanna Ałasa PL

12 pytań do:

Joanna Ałasa, ACCA, CFA, Doradca Inwestycyjny

Asia, bardzo Ci dziękuję, iż zgodziłaś się wziąć udział w projekcie 12on12!

Patrząc na imponującą liczbę tytułów, którą posiadasz, nie sposób nie zacząć rozmowy z Tobą od rozwoju osobistego. Co dały Ci poszczególne posiadane certyfikaty i komu byś je poleciła?

Każdy z nich przydał mi się w mojej pracy zawodowej, przy czym zarówno certyfikat doradcy inwestycyjnego, jak i CFA udało mi się uzyskać jeszcze na studiach. Z numerem licencji 281 byłam w pierwszej dziesiątce kobiet, które ten tytuł posiadały na polskim rynku kapitałowym w ciągu prawie 20 lat jego istnienia. Pokazuje to jak bardzo zmaskulinizowane jest to środowisko.

Najważniejsze jest jednak to, iż te certyfikaty dały mi wiedzę, dzięki której mogłam rozpocząć samodzielną pracę na stanowisku analityka w domu maklerskim, a także otworzyły mi drogę do pracy w funduszu inwestycyjnym, w którym pracuję do dzisiaj.

Na co dzień zajmujesz się inwestycjami. Czy Polacy preferują sami inwestować na giełdzie czy też więcej osób korzysta z oferty funduszy inwestycyjnych? Czy na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie królują bardziej inwestorzy instytucjonalni czy indywidualni?

Zgodnie z dostępnymi statystykami Polacy boja się inwestować w ryzykowne aktywa, a fundusze inwestycyjne postrzegają jako produkt dla osób zamożnych. Jeśli już inwestują to często wybierają produkty postrzegane jako relatywnie bezpieczne, np. fundusze obligacyjne, które wraz ze spadkiem oprocentowania na rachunkach oszczędnościowych zyskały na popularności. Ostatnie kilkanaście miesięcy przyniosły dość znaczny wzrost liczby otwartych rachunków maklerskich, co oznacza iż część Polaków próbuje zarabiać na giełdzie na własny rachunek, szukając alternatywy dla lokowania swoich oszczędności. W 2020 roku inwestorzy indywidualni odpowiadali już za jedną czwartą obrotów na Głównym Rynku na Giełdzie Papierów Wartościowych akcji, co jest najlepszym wynikiem od 2009 roku Na Newconnect (czyli alternatywnym systemie obrotu, cechującym się mniejszymi wymogami formalnymi) udział inwestorów indywidualnych w obrotach wyniósł aż 92%.

Pracujesz w funduszu inwestycyjnym jako analityk akcji. Na czym polega praca na tzw. buy-sidzie? Jaka jest rola analityka akcji a jaka jest rola zarządzającego?

Praca na tzw. buy-sidzie to praca w firmie zarządzającej aktywami (kapitałem), na przykład w funduszu inwestycyjnym lub emerytalnym. Firmy te, kapitał pozyskany od klientów, inwestują na giełdzie, dążąc do jego pomnożenia. Praca analityka polega na ocenie sytuacji finansowej spółki, ocenie jej konkurencyjności oraz atrakcyjności, a w efekcie zarekomendowanie kupna bądź sprzedaży akcji analizowanej spółki. Zazwyczaj analitycy odpowiedzialni są za poszczególne sektory i w obrębie tych sektorów dokonują selekcji spółek do portfeli. Zarządzający funduszem jest osobą, która decyduje o ostatecznym kształcie portfela, czyli o tym jakie papiery wartościowe (akcje spółek, obligacje skarbowe lub korporacyjne) lub inne instrumenty finansowe znajdą się w portfelu. Warto pewnie wspomnieć, iż w niektórych firmach podział na analityków i zarządzających może nie być stosowany, a praca analityka wykonywana jest przez zarządzającego.

Jeśli możesz, opisz nam jak podejmowane są decyzje inwestycyjne przez inwestorów instytucjonalnych? Jak wybiera się spółki do portfela? Czy jest długotrwały proces czy raczej szybkie decyzje?

Każda decyzja podejmowana przez zarządzających funduszami musi być udokumentowana. Jednym z elementów tej rekomendacji są wyceny i analizy danych finansowych i niefinansowych (tzw. analiza ESG) dokonywane przez analityków pracujących w danej firmie zarządzającej aktywami. Wyceny te mają w sobie zaszyte pewnie założenia dotyczące kształtowania się cen, wolumenów czy kosztów w danej spółce. Celem tych analiz jest zidentyfikowanie akcji spółek o największym potencjale wzrostu ich wartości. Ewentualnie wytypowanie tych, które z portfela należałoby usunąć.

Jeśli w wyniku otrzymania nowych informacji, na przykład uzyskanych poprzez analizę opublikowanych raportów finansowych konkurenta, zmieniają się oczekiwania dotyczące przyszłych wyników i przepływów finansowych decyzja o kupnie bądź sprzedaży akcji może być podejmowana szybko. Ważne jest wyciąganie wniosków z obserwacji tego co się dzieje w otoczeniu makroekonomicznym, nie tylko w Polsce ale i na świecie. Pozwala nam to na zidentyfikowanie okazji inwestycyjnych zanim zrobią to pozostali uczestnicy rynku.

No właśnie, wspomniałaś o włączaniu elementów ESG do podejmowania decyzji na rynku kapitałowym. Co ten skrót oznacza i jak można włączać te elementy do podejmowania decyzji inwestycyjnych?

Włączanie elementów ESG (skrót od angielskich słów E- environment, S- social, G – governance) do podejmowania decyzji oznacza tak naprawdę zwiększanie ilości informacji, którą o tej spółce pozyskujemy i którą analizujemy. Obok analizy danych finansowych dokonujemy analizy danych niefinansowych, czyli dotyczących kwestii środowiskowych, społecznych i ładu korporacyjnego, czyli sposobu w jaki spółki są zarządzane i nadzorowane. Do tych informacji zaliczamy na przykład to, czy firma dąży do zmniejszenia poziomu emisji CO2, zmniejszenia zużycia wody, czy współpracuje z lokalnymi społecznościami, jak dba o sprawy pracownicze i jaką ma politykę w kwestiach etyki i przeciwdziałania korupcji. Pozyskane dane z tych obszarów służą nam później tworzeniu wewnętrznego ratingu ESG, który w zależności od rodzaju funduszu i tego jak mocno integruje on elementy ESG w swoim procesie inwestycyjnym, ma większy lub mniejszy wpływ na podejmowane decyzje inwestycyjne.

Czy można powiedzieć, iż któraś z literek ESG jest dla inwestorów instytucjonalnych ważniejsza? Czy jest może tak, iż zależy to od sektora, w którym spółka działa?

Przez wiele lat elementem ESG, na który każdy zwracał uwagę był ład korporacyjny. Jego istotność na pewno nie uległa zmniejszeniu, gdyż bez przestrzegania jego zasad jakiekolwiek działania w innym obszarze będą niewiele warte. Obecnie coraz większą wagę inwestorzy przywiązują do kwestii środowiskowych i społecznych. Wiąże się to z coraz większą presją regulatorów oraz organizacji pozarządowych, które dążą do alokowania funduszy w sektorach i spółkach, które postrzegane są jako wspierające zrównoważony rozwój gospodarek i planety. Oczywiście to, który element, środowiskowy, społeczny i ładu korporacyjnego jest istotniejszy w przypadku danej spółki jest powiązane z sektorem, w którym ona działa. Na przykład ład korporacyjny w banku odgrywa większą rolę niż kwestie środowiskowe.

Jak Twoim zdaniem wygląda przyszłość dla inwestowania opartego o ESG w Polsce?

Myślę, że tak jak i w Europie Zachodniej inwestowanie oparte o ESG będzie zyskiwało na znaczeniu. Obecnie w Europie ogółem około 50% aktywów uwzględnia analizę ESG w swoim procesie inwestycyjnym. Zgodnie z raportem MSCI „Investment Insights 2021” 73% inwestorów, którzy wzięli udział w przeprowadzonym badaniu planuje zwiększyć inwestycje uwzględniające czynniki ESG. Pokazuje to, iż inwestowanie oparte o ESG przestaje być na świecie pobocznym nurtem a staje się głównym trendem. Wpływ na ten stan rzeczy mają rosnące regulacje i ujednolicenie zasad raportowania, zmiany klimatu, wzrost znaczenia i pomiaru ryzyka klimatycznego oraz różnorodności biologicznej. Od zrównoważonych inwestycji nie ma więc odwrotu, a przed uczestnikami rynku kapitałowego stoją liczne nowe wyzwania. Polska idzie w tym samym kierunku.

Jednym z kryteriów wykorzystywanym w ESG jest różnorodność np. zróżnicowanie zarządu i rady nadzorczej ze względu na płeć. W mojej opinii inwestorzy instytucjonalni mają ważną rolę do odegrania w tej kwestii – głosują na walnych zgromadzeniach i decydują o obsadzie rady nadzorczej. Rady nadzorcze wybierają zarządy. Jakie polityki głosowania obowiązują w Twojej firmie?

Jak najbardziej. Różnorodność na poziomie zarządu i rady nadzorczej a także obowiązujące polityki w tym zakresie są jedną z kwestii podlegających ocenie chociażby przy nadawaniu ratingów ESG przez firmy zewnętrzne. Jest to także element, który w NN Investment Partners też bierzemy pod uwagę. Na początku tego roku dokonaliśmy przeglądu swojej polityki głosowania i ten element dotyczący zróżnicowania zarządu i rady nadzorczej został uwzględniony w jednym z zapisów. Obecnie na walnych zgromadzeniach akcjonariuszy głosujemy przeciwko ponownemu powołaniu osób płci męskiej, jeśli odsetek kobiet w tych organach jest mniejszy niż 20% na rynkach rozwiniętych i niż 10% na rynkach wschodzących.

Dla firmy, w której pracujesz, NN IP TFI, kwestie ESG są ważne. Zaangażowaliście się w 30% Club Poland Investor Group. Czym jest ten projekt i dlaczego przyciągnął Twoją uwagę?

 Z uwagi na wspólne cele, nasza firma przystąpiła do inicjatywy 30% Club i została jednym z trzech założycieli grupy inwestorskiej w Polsce. Wyniki badań przeprowadzanych w ostatnich latach jasno wskazują, iż zróżnicowane zarządy istotnie zwiększają prawdopodobieństwo ponadprzeciętnych zysków dla akcjonariuszy niż inwestycja w spółki, które zróżnicowane pod tym kątem nie są. Firmy zarządzające aktywami mają obowiązek tworzyć wartość dla swoich klientów i jest to jeden ze sposobów na realizację tego celu.

Wspomniałaś, iż różnorodność opinii jest ważna w zarządach i radach nadzorczych. Czy podobnie jest przy podejmowaniu decyzji przez inwestorów instytucjonalnych?

Niestety nie ma żadnych badań zgłębiających ten temat, ponieważ zespoły inwestycyjne globalnie nie są zdywersyfikowane, nie tylko w Polsce, ale i na świecie. Kobiety stanowią tu mniejszość, więc ciężko dostarczyć tak wyraźnych dowodów jak te będące efektem badań przeprowadzonych na ogóle spółek i biznesów. Niemniej jednak uważam, że tak jak i w każdym procesie decyzyjnym ważny jest zróżnicowany sposób myślenia, a niejednolite zespoły są po prostu skuteczniejsze.

Skąd czerpać tą różnorodność – kobiety na rynkach kapitałowych to cały czas mniejszość. Jak je przyciągnąć do tego fascynującego moim zdaniem zawodu?

Nasza firma wspiera różnorodność, jednak nadal w naszym zespole jestem jedyną kobietą. Problemem jest fakt, że tych kobiet na rynku kapitałowym prawie nie ma. Myślę, że ważna w tym wypadku będzie praca u podstaw i próba przyciągnięcia młodych kobiet do pracy w firmach zarządzających aktywami. Dużo łatwiej znaleźć odpowiednią i wykwalifikowaną kobietę do zespołu jeśli nie szukamy kogoś z wieloletnim doświadczeniem. Pula talentów, z którego możemy czerpać jest po prostu inna.

Kolejnym elementem Twojej pracy jest zarządzanie projektami. Mam okazję z Tobą pracować przy 30% Club Poland i jest pod wrażeniem Twojego warsztatu. Jaki jest klucz do efektywnego prowadzenia projektów? Jakie narzędzia najchętniej wykorzystujesz?

Kluczem w mojej pracy jako kierownika projektu jest komunikacja. Ilość oraz różnorodność informacji oraz jej formy sprawia, że źle zaplanowana komunikacja może być powodem niepowodzenia projektu. Komunikację rozumiem tutaj jako narzędzie stosowane w kilku celach, takich jak efektywne  przekazywanie informacji, uzyskiwanie informacji zwrotnej o postępach prac, emocjach panujących w zespole czy  wzmacniania pożądanych zachowań, czyli jako funkcji motywacyjnej.

To co na pewno jest ważne to to, aby umieć dostosować swój styl zarządzania pracą zespołu w świecie, gdzie praca w dużej mierze odbywać się może z domu. Akurat w moim przypadku mam wrażenie, że przejście do świata online usprawniło realizację niektórych projektów, szczególnie tych, które łączą ze sobą wiele organizacji. Dostępne narzędzia, w dużej mierze zakupione na początku pandemii wspomagające pracę dzieloną, a także komunikację w systemie hybrydowym okazały się bardzo skuteczne i efektywne.

Asia, bardzo Ci dziękuję za tę inspirującą dawkę wiedzy!

Sylwia Jaśkiewicz EN

12 questions to:

Sylwia Jaśkiewicz, CFA

Sylwia, thank very much for your participation in the 12on12 project!

You are one of few women on the Polish capital market who is the head of equity research department in a brokerage house. You have over two decades of experience in analysing companies and issuing recommendations. Tell us what the Polish capital market looked like before year 2000 and how it has changed to the present day?

At that time, it was not yet known in which direction financial institutions would develop, whether typical investment banks would emerge or whether the universal bank model would prevail. Capital market institutions were emerging. I remember that I used to walk to the KNF (Polish Financial Supervision Authority) on foot for financial statements and reports of companies covered and photocopied them. Now, actually for a year and a half, I have not moved from my desk at home and I have access to everything. On-line meetings are incredibly convenient. In the classic pre-pandemic arrangements, I certainly would not be able to write as many reports as I do now.

One of the elements that, in my opinion, has remained unchanged is the low representation of women. Both you and I are used to being the only woman at company meetings. What do you think is the reason for this? Do you see the progress?

Meetings with one of the industrial companies come to mind in particular, due to high attendance –  what happens in that company is often an early indicator for the economy. Maybe out of about 100 persons, only me and a journalist were women, but often I was the only woman. Unfortunately, that has not changed. The job of an equity analyst is extremely time-consuming as well as emotionally and physically demanding. At the same time, it is an individual work. It is very difficult to delegate responsibilities to another person for a certain period of time, which makes it difficult to align with maternity plans, yet it is not impossible. Yet, it needs trust on the side of the employer.

Working on the capital market means having everyday meetings with management boards of public companies, analysing presentations of strategies and quarterly results. What do you think makes a company transparent and its investor relations highly or poorly rated?

In my opinion, this is a consistent presentation of the same set of data, which does not change over a period of time. Trustworthiness of the corporate representatives and access to the company are also important. What matters is a reasonable strategy and its consistent implementation.

Are there industries that are easy to analyze and which are difficult to cover? Do you think the analyst should focus on the industry that he / she is passionate about? Or rather the opposite, lack of personal commitment and own experience is an advantage as it allows you to look more objectively at the sector and companies listed in it?

Oh yes, there is a sizeable difference between industries. Nowadays, I often focus on biotechnology projects. This is a very difficult sector, as financial analysis strictly speaking consumes maybe 5% of the working time. The remaining time has to be spent on learning about the therapeutic area and mechanisms of potential therapy. All this must be embedded in global trends. This on top overlaps with probabilities of success, legal regulations, and many other factors. Undoubtedly, this is the most complicated sector among the ones I have analysed, including the automotive, retail (also ecommerce), wholesale and construction materials industries. I believe that it is impossible to be a good analyst without being passionate about your work and the sector analyzed. Knowledge always helps. I am lucky to have such a job, because I can confidently say that it is my hobby.

The share price of listed companies is influenced by both fundamental and non-fundamental factors. After years of experience, how do you see the role of an equity analyst? Is it looking for companies whose stock price should increase significantly in the next few months due to the so-called undervaluation or rather concentrate on the so-called triggers and sentiment?

I think that all aspects should be taken into account and one should look for undervalued companies with triggers and good sentiment. So what if the analyst is right and the company will profit in the long term if it is possible that its share loses a lot in the meantime (timing matters). This means that the time to buy was not good, because something was missing. Sometimes it seems to me that prices of companies are largely determined by the results of the next quarter. Sometimes I wish it were different.

In the dilemma of whether to bet on a horse or a jockey, Warren Buffet says that when a reputable management meets a business with a bad reputation, it is the reputation of the business that wins. What are your observations on this matter?

I fully agree. The questions is whether a management with a good reputation would engage in a business with a bad reputation at all?

Although we hear more and more about stakeholders on the financial and capital markets, the overriding goal spoken about in Poland is building shareholder value. What is it? What actions of management boards create it and what do they destroy?

Stock price increase, dividend in the long term. For this, you need a stable management board, a well-organized development strategy with set directions, often based on new ideas. A shareholder should feel safe and believe that what the management board does, even if it generates costs in the short term, opens the company to new prospects in the long run. The perfect example is Neuca.

Lack of a long-term vision, chaos in management, including personal, financing of very risky and inconsistent ventures, creative accounting, shifting everything possible off balance sheet or outside of profit and loss account should cause concern.

We have already mentioned that women are a minority on the capital markets. It is the same with the management and supervisory boards of the largest listed companies. At the end of 2020, women constituted only 15.5% of boards of 140 largest companies listed on the WSE. What do you think is the reason and what could change the status quo?

Convincing those who have influence that diversity create value. Supporting women by women, which is often missing. I think men promote each other a lot more. I don’t want to be promoted just because I’m a woman, but I don’t want to be skipped for that reason either. Life surprised me – I was fired from my job after my baby was born. I hope it won’t happen to any woman these days. It is quite a traumatic experience. I was surprised when my next supervisor said „baby? and what’s strange about that? ”. I have not spent even one day on sick leave because of my child.

In addition to working in the equity research department, you are also interested in psychology. When looking at some of the personalities at the top of corporate hierarchies, do you have the impression that they attract so-called narcissists?

This is not even my impression, but scientific research. NPD (narcissistic personality disorder) is said to occur in some 1% of the population, while if we take the whole narcissism spectrum, the number grows to 6% of the population, 8% of men and 5% of women. Narcissism is found several times more often among leaders.

A narcissistic personality is characterized by behaviors dominated by a grandiosity attitude, a need to be admired, a lack of empathy and inability to accept other people’s perspectives. It is easy to imagine that a boss with such a personality will be more aggressive towards employees, which in the short term can increase productivity. However, in the long run, employees, as well as the company, may have a problem. Empire building plans combined with inability to listen to others have lost many companies.

Narcissism in all its kinds, and there are a whole lot of them and they are very different from one another, is a fascinating topic. While everyone can easily recognize a grandiose narcissist, spotting a covert or social one is a great art. A covert narcissist is a quiet, taciturn, calm person secretly using manipulative techniques, incredibly self-centered, ignoring the feelings and needs of others. A social narcissist, on the other hand, looks at himself/herself through the mirror of social admiration for his charity. However, this is not about real help, but about making a „show” around it.

Narcissism has nothing to do with self-esteem, it is just the opposite.

You act also as a mentor. What is mentoring and what can a mentee and a mentor gain from it?

Mentoring for me is a conversation about possibilities, answering questions, being there for a mentee. A mentor usually has more experience, is older, and often has to face a generational change. He/she learns the approach of a younger person, which in many aspect is completely different and enriching for the mentor.

You are also interested in coaching. How is coaching different from mentoring? When to benefit from one and when to use the other?

Yes, I am a certified coach. A coach asks questions but does not advise, prompt or judge. It is assumed that the client knows what is best for him/her and he/she only needs to find a way to do it. A coach usually does not have knowledge specific to a given person, so if such is needed a mentor will be better. However, with all or almost all problems, you can relate to a coach. However, if a lot of negative emotions have been accumulated, then it is better to consult a psychotherapist. Moreover, a coach should know when to offer his/her client a mentor and when he needs psychotherapy.

Is it easier to mentor or coach someone from the same gender or rather the opposite?

In my opinion, it doesn’t matter. If your intentions are good, the effect will appear, maybe not right away, but something will happen.

Sylwia, thank you so much for your time, sharing your thoughts and your support during our 17 years of acquaintance!

Thank you very much.

Sylwia Jaśkiewicz PL

12 pytań do:

Sylwia Jaśkiewicz, CFA

Sylwia, bardzo Ci dziękuję za udział w projekcie 12on12!

Jesteś jedną z nielicznych kobiet na polskim rynku kapitałowym, która jest szefową działu analiz w biurze maklerskim. Posiadasz ponad dwie dekady doświadczenia w tworzeniu analiz i rekomendacji. Powiedz nam jak wyglądał polski rynek kapitałowy przed 2000 roku i jak się zmienił do czasów obecnych?

Wtedy nie było jeszcze wiadomo, w jakim kierunku rozwiną się instytucje finansowe, czy pojawią się typowe banki inwestycyjne, czy zwycięży model banku uniwersalnego. Instytucje rynku kapitałowego tworzyły się. Pamiętam, że po sprawozdania okresowe spółek chodziłam pieszo do KNF i je kserowałam. Teraz, właściwie od półtora roku, nie ruszam się od biurka w domu, a mam dostęp do wszystkiego. Spotkania online są niesamowicie wygodne. W klasycznym modelu, sprzed pandemii, na pewno nie byłabym w stanie pisać tylu raportów, co teraz.  

Jednym z elementów, który w moim odczuciu pozostał niezmieniony to niski udział kobiet. Zarówno Ty jak i ja jesteśmy przyzwyczajone do bycia jedynymi kobietami na spotkaniach ze spółkami. Co jest w Twojej opinii tego powodem? Czy widzisz postęp?

Zwłaszcza przychodzą mi do głowy spotkania z jedną ze spółek przemysłowych, zwykle bardzo liczne, bo to, co dzieje się w tej spółce jest często wczesnym miernikiem gospodarki. Może na około 100 osób z kobiet byłam ja i jeszcze pani dziennikarka, a często też byłam jedyną kobietą. Niestety, to się nie zmieniło. Praca analityka jest szalenie pochłaniająca czasowo, emocjonalnie i fizycznie. Jednocześnie jest to praca indywidualna. Bardzo ciężko jest przekazać okresowo obowiązki innej osobie, co wydaje się, że utrudnia pogodzenie z planami macierzyńskimi, choć nie jest to niemożliwe. Tu jednak potrzebne jest zaufanie pracodawcy.

Pracując na rynku kapitałowym codziennością są spotkania z zarządami spółek publicznych, prezentacje strategii czy wyników kwartalnych. Co Twoim zdaniem stanowi o przejrzystości spółki i tego czy prowadzone przez nią relacje inwestorskie są wysoko lub nisko oceniane?

Moim zdaniem jest to konsekwencja w podawaniu tego samego zestawu danych, które jednocześnie nie zmieniają się historycznie. Ważna jest możliwość szybkiego dostępu do spółki i zaufanie do osób ją reprezentujących. Liczy się rozsądna strategia i jej konsekwentna realizacja.   

Czy są branże, które analizuje się łatwo a które analizuje się trudno? Czy Twoim zdaniem analityk powinien analizować branżę, która ją/jego pasjonuje? Czy raczej odwrotnie, gdyż brak zaangażowania i własnych doświadczeń jest przewagą, gdyż pozwala obiektywniej spojrzeć na sektor i spółki w nim notowane?

Oj tak, jest duża różnica między branżami. Teraz często pochylam się nad projektami biotechnologicznymi. Jest to bardzo trudne zagadnienie, bo tu analiza stricte finansowa pochłania może 5% czasu pracy, a reszta to poznanie obszaru terapeutycznego, mechanizmu potencjalnej terapii. To wszystko trzeba osadzić w globalnych trendach. Na to nakładają się prawdopodobieństwa sukcesu, regulacje prawne i masa innych czynników. Niewątpliwie jest to najbardziej skomplikowany sektor spośród analizowanych przeze mnie, wśród których są też między innymi branża motoryzacyjna, detaliczna (także ecommerce), hurtowa, materiały budowlane. Uważam, że nie da się być dobrym analitykiem nie pasjonując się pracą i analizowanym sektorem. Wiedza zawsze pomaga. Mam szczęście, że wykonuję taką pracę, bo śmiało mogę powiedzieć, że jest to moje hobby.

Na cenę akcji spółek giełdowych mają wpływ zarówno czynniki fundamentalne jak i niefundamentalne. Jak po latach doświadczenia patrzysz na rolę analityka spółek? Czy rolą jest szukanie spółek, których cena giełdowa powinna w przeciągu następnych miesięcy znacząco urosnąć ze względu na fundamenty tzw. niedowartościowanie czy raczej koncentrować się tzw. triggerach i sentymencie?

Sądzę, że należy brać wszystko pod uwagę, czyli szukać spółek niedowartościowanych z tzw. triggerami i dobrym sentymentem. Co z tego, że analityk może mieć rację i spółka w długim okresie zyska, jeśli będzie można na niej w międzyczasie sporo stracić (liczy się timing). Oznacza to, że moment na kupno nie był dobry, bo czegoś zabrakło. Wydaje mi się czasami, że kursami spółek w dużym stopniu rządzą wyniki w kolejnym kwartale. Czasami chciałabym, żeby było inaczej.    

W dylemacie czy postawić na konia czy jokeja Warren Buffet mówi, iż gdy zarząd ze świetną reputacją natrafia na biznes o złej reputacji, to reputacja biznesu wygrywa. Jakie są Twoje obserwacje w tej kwestii?

Zgadzam się w zupełności. Pytanie, czy zarząd ze świetną reputacją zaangażuje się w kiepski biznes?

Choć na rynkach finansowych i kapitałowych coraz częściej słychać o interesariuszach, nadrzędnym celem, o którym mówimy w Polsce, jest budowanie wartości dla akcjonariuszy. Czym ona jest? Jakie działania zarządów ją budują a jakie niszczą?

Wzrost kursu akcji, dywidenda w dłuższej perspektywie. Do tego potrzebny jest stabilny zarząd, poukładana strategia rozwoju z wytyczonymi kierunkami, często w oparciu o nowe pomysły. Akcjonariusz powinien czuć się bezpiecznie i wierzyć, że to, co robi zarząd, nawet jeśli generuje koszty w krótkim okresie, otwiera spółkę na nowe perspektywy w dłuższym czasie. Idealnym przykładem jest tu Neuca.

Brak długoterminowej wizji, chaos w zarządzaniu, także osobowy, finansowanie bardzo ryzykownych i niespójnych przedsięwzięć, kreatywna księgowość, z wyłączaniem poza bilans czy rachunek wyników wszystkiego, co się da, powinny budzić niepokój. 

Wspomniałyśmy już, iż kobiety są mniejszością na rynkach kapitałowych. Tak samo jest w zarządach i radach nadzorczych największych spółek giełdowych. Na koniec 2020 roku we władzach 140 największych spółek notowanych na GPW kobiety stanowiły tylko 15,5%. Z czego taka sytuacja Twoim zdaniem wynika i co mogłoby ją zmienić?

Przekonanie osób, które mają na to wpływ, że różnorodność buduje wartość. Wspieranie kobiet przez kobiety, czego często brakuje. Sądzę, że mężczyźni promują siebie wzajemnie dużo bardziej. Nie chciałabym być awansowana tylko dlatego, że jestem kobietą, ale nie chciałabym też być pomijana z tego powodu. Życie przyniosło mi niespodziankę, czyli wyrzucenie z pracy po urodzeniu dziecka. Mam nadzieję, że w obecnych czasach żadnej kobiecie się to nie przytrafi. Jest to dość traumatyczne wydarzenie. Nie mogłam wyjść z zaskoczenia, kiedy mój kolejny przełożony powiedział „dziecko? i co w tym dziwnego?”. Nawet jednego dnia nie byłam na zwolnieniu z powodu dziecka.

Oprócz pracy w dziale analiz, interesujesz się także psychologią. Czy patrząc na niektóre osobowości na szczycie hierarchii korporacyjnych masz wrażenie, iż przyciągają one tzw. narcyzów?

To nawet nie jest moje wrażenie, a badania naukowe. NPD (ang. narcissistic personality disorder), czyli narcystyczne zaburzenie osobowości ma ok. 1% populacji, natomiast jeśli mówimy o spektrum narcyzmu to już 6% populacji, 8% mężczyzn, 5% kobiet. Kilkukrotnie częściej narcyzm jest spotykany wśród liderów.

Osobowość narcystyczną cechują zachowania zdominowane nastawieniem wielkościowym, potrzebą bycia podziwianym, brakiem empatii i niezdolnością do przyjęcia perspektywy innych osób. Łatwo można sobie wyobrazić, że szef z taką osobowością będzie bardziej agresywny wobec pracowników, co w krótkim okresie może zwiększyć produktywność. Jednak w dłuższym pracownicy, ale też firma, mogą mieć problem. Mocarstwowe plany połączone z nieumiejętnością wsłuchiwania się w otoczenie niejedną firmę już zgubiły.    

Narcyzm ze wszystkimi jego rodzajami, a jest ich cała masa i bardzo się od siebie różnią, jest fascynującym zagadnieniem. O ile narcyza wielkościowego (grandiose) każdy z łatwością rozpozna, to ukrytego czy społecznego jest dużą sztuką. Narcyz ukryty to osoba cicha, małomówna, spokojna, a jednocześnie skrycie stosująca techniki manipulacyjne, niesamowicie skupiona na sobie, pomijająca uczucia i potrzeby innych. Narcyz społeczny natomiast przegląda się w lustrze podziwu społecznego z powodu swojej dobroczynności. Jednak tu nie chodzi o rzeczywistą pomoc, ale zrobienie „show” wokół niej.

Narcyzm nie ma nic wspólnego z poczuciem własnej wartości, jest dokładnie odwrotnie.    

Udzielasz się jako mentorka. Czym jest mentoring i co może zyskać na nim mentee a co mentor?

Mentoring dla mnie jest rozmową o możliwościach, odpowiedzeniem na pytania, byciem dla mentee. Mentor zwykle ma więcej doświadczenia, jest starszy i często musi skonfrontować się ze zmianą pokoleniową. Uczy się podejścia młodszych, które jest w wielu aspektach zupełnie inne i ubogacające dla mentora.

Interesujesz się również coachingiem. Czym coaching różni się od mentoringu? Kiedy skorzystać z jednego, a kiedy z drugiego?

Tak, jestem certyfikowanym coachem. W coachingu zadaje się pytania, nie doradza, nie podpowiada, nie ocenia. Wychodzi się z założenia, że klient wie, co dla niego jest najlepsze, musi tylko odnaleźć do tego drogę. Coach nie ma zwykle wiedzy merytorycznej specyficznej dla danej osoby, więc jeśli taka jest potrzebna to lepszy będzie mentor. Natomiast ze wszystkimi lub prawie wszystkimi problemami można zgłosić się do coacha. Chyba, że jest nagromadzonych dużo negatywnych emocji, wtedy lepiej do psychoterapeuty. Coach zresztą powinien wiedzieć, kiedy zaproponować klientowi mentora, a kiedy potrzebuje on psychoterapii.

Czy łatwiej być mentorem lub coachem osoby z tej samej płci czy przeciwnej?

Moim zdaniem to nie ma znaczenia. Jeśli ma się dobre intencje, efekt się pojawia, może nie od razu, ale na pewno coś się zadzieje.

Sylwia, ogromnie Ci dziękuję za poświęcony czas, podzielenie się przemyśleniami i Twoje wsparcie przez nasze 17 lat znajomości!

Bardzo Ci dziękuję.

Małgorzata Kloka EN

12 questions to:

Małgorzata Kloka, CFA

Gosia, thank you very much for agreeing to take part in the 12on12 project and to tell your inspirational story!

We have summer holidays now, so let’s start with your trip around the world – you had a great job and were a well-recognized and respected equity analyst in Poland. One day you decided to go on a trip around the world with your partner. It took a lot of courage. How did it all happen?

Actually, I do not know where this idea really came from. At some point, I realized that my life is mainly my job, which – although undoubtedly interesting and intellectually stimulating – suddenly became comfortable and repetitive. Traveling then seemed to me to be something distant, unattainable, a bit romantic, but also out of reach in my typical corpo-life. The need for change began to grow in me and it turned into a need to travel. And I fueled it, reading travel literature, going to various events and dreaming about what would happen if… This shy need turned into a belief that it was the only right way and a natural step. The only thing left was to count the money, hand in my resignation and get a one way ticket…
What was your journey like? How long were the preparations? Which countries did you visit first and which regions ended your journey?

Preparations related to the practical aspects of this undertaking lasted a few short months and were not overly complicated. They included, among others, picking up the equipment, getting necessary vaccinations and purchasing an airline ticket – one way, of course. However, getting mentally ready, reaching this decision and finding the strength to go beyond the scheme – it took a few years.

Our journey lasted 14 months and started in South America, in the capital of Ecuador. We spent the first few months on this continent – exploring the Andes, the Galapagos archipelago and Patagonia; we were on Atacama and Salar de Uyuni. Then we flew to New Zealand – an incredibly diverse country – and Australia, which – with the vastness and wildness of the landscape – stole our hearts. We then spent several months in Southeast Asia. Kyrgyzstan and Nepal were the last points on our travel map. The mountain landscapes of both countries made a great impression on us and gave us many unforgettable memories.

One of the outstanding Polish reporters once wrote that the journey „never ends, because the tape of memory continues to spin inside us, even though physically we have not moved from our place for a long time”. This statement is very dear to me, because the memories are still alive, this trip stills seems to be close to me, and the experiences that I gathered influences the way I look at many things today.

It is said that travel is the best education – what did this trip teach you and is it an experience for everyone?

While traveling, you can learn many things about the world, but also about yourself. In my case, this experience strengthened the appreciation and the need for contact with nature, taught me greater openness – to other cultures, customs, stories, improved my sense of observation and convinced that the journey is often more important and beautiful than the destination. From these more ordinary lessons – 14 months of carrying all my things in the backpack and a limited number of fashion choices, allowed me to discover that smart minimalism is one of the greatest  lifestyle trends.

Traveling means learning many great things – that people are good and proud of who they are; that they smile a lot and help when the situation calls for it. That animals living in the wild are one of the most touching sights. That food is an important part of sightseeing, and an overnight stay under the sky with a million stars is often a better option than a five-star hotel.

But while traveling around the world, one can also experience sad and bitter reflections: the destructive impact of man on the environment or the problem of poverty and social inequality. Of course, these problems are widely known, but experiencing them at your fingertips makes them more tangible, more real.

Is traveling for everyone? In my view – yes. There is no one pattern, one strategy. Young people travel and seniors do too, very rich ones but also those not so well-off, those who are obsessive planners and who do not know where their bus is going. I think that everyone can develop their own style that works for them.

In addition to travel, you are also passionate about sport – you are an avid cyclist. Where does the passion for this sport come from?

I have always loved sports, at school I was involved in all possible activities, later on I played for my university basketball team. I also love skiing and hiking. I started cycling – first a mountain bike, now also a road bike – a few years after starting my professional career. It all began quite randomly, my friend got into cycling, she had a beautiful bike and looked so amazing on it … well … at the beginning it was probably a positive jealousy …

Cycling has a lot to offer and I take from it what I need. Sometimes it is contact with nature, tranquility, time with yourself; sometimes an intense training, testing your limits, adrenaline; sometimes the touring and social aspect; sometimes pride in making technical advances; and sometimes, well, just childish, maybe a little silly joy of riding through puddles and scraping mud off your face when you get home.

After returning from your trip, you got a great job at Benefit Systems, a publicly listed company, where you took the position of head of investor relations. Could you tell our readers what are investor relations and what are its key the tasks?

Investor relations is a unit in public companies that deals with communication with the capital market – shareholders, fund managers, analysts from brokerage houses, individual investors. Investor relations is an area very closely related to the company’s finances, its strategy and business environment, and recently also with ESG issues.

In my daily work, I meet representatives of the capital market, analyze data – financial and non-financial – and prepare the company’s communication, e.g. related to the publication of quarterly results or other important events.

Investor relations departments often take part in various other processes in the organization – e.g. M&A or activities in the ESG area. In my company, investor relations are combined with financial strategy, therefore I have the opportunity to participate in the processes related to the financing of the capital group.

How would you define good investor relations? Is there one way to do it or should it be tailored to individual companies?

I guess it is hard to find a single method for success – a lot depends on the company, industry or shareholding structure. However, in my opinion, there are elements without which it is difficult to talk about good investor relations. These are openness and transparency in contact with the capital market, ensuring equal access to information, effective communication and in-depth knowledge of the company and its industry – related to financial matters, but also to the value creation process, key investments, risks and opportunities, or the sales process.

For me, listening is also an important part of investor relations. This relates to listening to questions asked at meetings with the capital market representatives, comments and feedback, information about what is important to investors, what they appreciate and what is difficult for them to accept, how they see the prospects for the economy and the stock market, and where they see risks. The capital market is a fantastic source of knowledge – it makes good sense to use it.

How is your job in Investor Relations different from your previous role as an Equity Analyst? How is ‘inside’ perspective different to the ‘outside’ one?

From the inside of the company – it is obvious – you can see a lot more. The analyst only sees the final result of many processes, while being in the center of the organization, lets you observe the  complicated ecosystem that enables the company to create value. On the other hand, equity analysts have the advantage of a having broader perspective because they have a great understanding of the processes and factors – both global and local – that affect the economy.

An equity analyst is a position of great independence – analysts are fully responsible for their reports and recommendations, their market view; they are accountable for their forecasts and investment theses. It is an advantage and a disadvantage at the same time. I think that when working in a company, you do not get that much independence – although, in my opinion, it can be achieved in many areas.

Looking at companies from the outside, in the capital market we often evaluate their plans and strategies. Was the mission and vision of Benefit Systems and its focus on healthy lifestyle important to you when accepting this job?

Definitely! I consider it a great privilege to work in a company whose mission – to promote physical activity – is close to my personal values. Sport gives me a lot of happiness, energy and inspiration; I believe the same is true for our customers and users.

The period of the pandemic and lockdowns, which often led to less physical activity, has shown to many of us, how important exercise is – how much it affects not only our physical health, but also our mental well-being. I observe with great curiosity how in many countries, mainly the well developed ones, sports facilities start to be perceived as part of the health care system.

You work for the only listed company in CEE that is a certified B Corp. What does this stand for and why only a few companies get it?

B Corps or B Corporations are companies for which – in addition to meeting standard business goals – it is important to build a more inclusive and sustainable economy. The B Corp movement grows out of the belief that addressing key social problems and challenges requires business support, not just the activities of governmental and non-profit organizations. B Corps are companies that want to have a positive impact on their employees, local communities and the environment through their business activities.

In order to get B Corp certification, you must go through a complex audit process, during which various areas of the company’s activities are assessed: Management and Corporate Governance, Employees, Customers, Community and the Environment. Our certification process was time-consuming and was associated with many challenges, but also allowed us to understand our position in key areas of corporate social responsibility. Currently, B Corp consists of over 4,000 companies from 77 countries; Benefit Systems joined this cohort in 2018 as the first public company with Polish origin.

As you mentioned, social issues are a component of the certification. You are also one of the founders and ambassadors of 30% Club Poland, for which I would like to thank you! Tell our readers what 30% Club Poland is.

30% Club Poland is the Polish version of the global 30% Club social campaign, whose mission is to promote gender diversity by striving for at least 30% participation of women in the boards of directors. The campaign was launched in 2010 in the UK by the financier Helena Morrissey, and today it operates in 18 locations around the world. In the UK, the target of 30% participation of women in the boards of companies from the FTSE100 index was achieved in 2018. Unfortunately Poland is far behind – at the end of 2020, this indicator for 140 largest public companies in Poland was only at 16%.

What attracted you to 30% Club Poland?

At least three things attracted me to this initiative. The first is the approach to the subject from a business perspective. 30% Club strongly indicates tangible benefits for companies resulting from greater inclusion and diversity – many studies conducted, among others, by McKinsey or Credit Suisse, indicate that companies whose boards are diversified achieve better business results. The second motivator is the participation in the campaign of a big group of CEOs and chairmen of global and local companies, as well as representatives of the world’s largest investment funds. The third factor is the amazing energy of the group of women who work for this initiative in Poland. I am not an activist type, but the enthusiasm, creativity and commitment of the founders and ambassadors of 30% of Club Poland truly encourage to take action.

Chairman of the Supervisory Board of Benefit Systems and the company’s founder also became a founding member of 30% Club Poland. What does this mean for you as a woman at a senior position in the company? How was the initiative received by the employees?

I am very glad that my employer is in the founding 'thirteen’ of 30% Club Poland. It is inspiring and encouraging for me to continue my activities. After joining the campaign, there was a lot of positive feedback in the organization. At Benefit Systems, we attach great importance to diversity, because we are convinced that it is a way to better understand and address the needs of our stakeholders. In the capital group, women constitute over 30% of middle and senior management, and the 30% threshold is reached at the management board level of Benefit Systems.

Gosia, thank you very much for an honest conversation, great ideas and for your support with 30% Club Poland!

Małgorzata Kloka PL

12 pytań do:

Małgorzata Kloka, CFA

Gosia, bardzo dziękuję, iż zgodziłaś się wziąć udział w projekcie 12on12 i opowiedzieć swoją inspirującą historię!

Mamy wakacje zacznijmy więc od Twojej podróży dookoła świata – miałaś świetną pracę w korporacji, byłaś bardzo rozpoznawaną i cenioną analityczką akcji w Polsce i pewnego dnia stwierdziłaś, iż wyjeżdżasz z partnerem w podróż dookoła świata. To wymaga ogromnej odwagi. Jak do tego doszło?

Właściwie nie wiem, skąd wziął się ten pomysł. W którymś momencie uświadomiłam sobie, że moje życie to głównie praca, która – choć niewątpliwie ciekawa i stymulująca intelektualnie – nagle zrobiła się komfortowa i powtarzalna. Podróżowanie wydawało mi się wtedy czymś odległym, ulotnym, trochę romantycznym, ale i nieosiągalnym w moim małym korpo-życiu.

Potrzeba zmiany zaczęła we mnie kiełkować i przeistoczyła się w potrzebę podróży. A ja ją podsycałam, czytając literaturę podróżniczą, chodząc na różne ‘eventy’ i fantazjując o tym, co by było gdyby… Ta nieśmiała potrzeba z czasem przerodziła się w przekonanie, że to jedyna słuszna droga i naturalny krok. Pozostało tylko policzyć fundusze, złożyć wypowiedzenie i wsiąść do pociągu byle jakiego…

Jak wyglądała Wasza podróż? Jak długo trwały przygotowania? Które kraje odwiedziliście najpierw, a które regiony zakończyły Waszą podróż?

Przygotowania – te związane z praktycznymi aspektami tego przedsięwzięcia, trwały kilka krótkich miesięcy i nie były przesadnie skomplikowane – obejmowały skompletowanie sprzętu, wykonanie szczepień i zakup biletu lotniczego – oczywiście w jedną stronę. Natomiast przygotowania mentalne, dojrzewanie do tej decyzji i znalezienie w sobie siły, żeby wyjść poza schemat – to zajęło nam w zasadzie lata.

Nasza podróż trwała 14 miesięcy i zaczęła się w Ameryce Południowej, a dokładniej w stolicy Ekwadoru. Pierwszych kilka miesięcy spędziliśmy na tym kontynencie – eksplorowaliśmy Andy, archipelag Galapagos i Patagonię; byliśmy na Atacamie i boliwijskim Salarze. Następnie polecieliśmy do niesamowicie różnorodnej Nowej Zelandii oraz Australii, której bezkres wybrzeża i dzikość krajobrazu skradły nasze serca. Kilka miesięcy spędziliśmy w Azji Południowo-Wschodniej, a ostatnimi punktami na mapie naszej podróży były górskie klimaty Kirgistanu i Nepalu – oba te kraje zrobiły na nas ogromne wrażenie i mocno utkwiły nam w pamięci.

Jeden z wybitnych polskich reportażystów napisał kiedyś, że podróż „nie kończy się nigdy, bo taśma pamięci kręci się w nas dalej, mimo że fizycznie dawno już nie ruszamy się z miejsca”. To stwierdzenie jest mi bliskie, bo wspomnienia są nadal żywe, ta podróż cały czas wydaje się być blisko mnie, a doświadczenie zebrane w jej trakcie, wpływają na to, jak dziś patrzę na wiele rzeczy.

Mówi się, iż podróże kształcą – czego nauczyła Cię ta podróż i czy jest to doświadczenie dla każdego?

Podróżując, można nauczyć się wielu rzeczy o świecie, ale i o sobie. W moim przypadku, to doświadczenie umocniło docenienie i potrzebę obcowania z naturą, nauczyło większej otwartości – na inne kultury, obyczaje, historie, wyostrzyło zmysł obserwacji i przekonało, że droga jest często ważniejsza i piękniejsza niż cel. Z tych bardziej prozaicznych lekcji – 14 miesięcy noszenia całego ‘dobytku’ na plecach i ograniczonej liczby stylizacji pozwoliło mi odkryć, że mądry minimalizm to jeden z najlepszych trendów life-stylowych. 

Podróżowanie to nauka wiele pozytywnych rzeczy – że ludzie są dobrzy, uśmiechnięci i dumni z tego, kim są i że pomagają, gdy wymaga tego sytuacja. Że dzikie zwierzęta żyjące na wolności to jeden z bardziej wzruszających widoków. Że jedzenie jest ważną częścią zwiedzania a nocleg pod niebem z milionem gwiazd to często lepsza opcja niż pięciogwiazdkowy hotel.

Ale jeżdżąc po świecie można też doświadczyć smutnych i gorzkich refleksji: destrukcyjnego wpływu człowieka na środowisko czy problemu biedy i nierówności społecznych. Oczywiście te problemy są powszechnie znane, ale obcowanie z nimi z bliska sprawia, że mocniej docierają do świadomości i zaczynają bardziej uwierać.

Czy podróżowanie jest dla każdego? Wg mnie jak najbardziej tak, bo nie ma jednego schematu, jednej strategii. Podróżują ludzie młodzi i seniorzy, bardzo bogaci, ale też nie najlepiej sytuowani, tacy, którzy obsesyjnie planują i tacy, którzy nie do końca wiedzą, dokąd jedzie ich autobus. Myślę, że każdy może wypracować własny styl, który mu odpowiada.

Oprócz podróży pasjonujesz się również sportem – świetnie radzisz sobie w kolarstwie. Skąd pasja do tego sportu?

Zawsze kochałam ruch, w szkole angażowałam się we wszystkie możliwe aktywności, a na studiach grałam w akademickiej drużynie koszykówki. Z chęcią jeżdżę na nartach i chodzę po górach. Na rowerze – najpierw górskim, teraz również szosowym – zaczęłam jeździć kilka lat po rozpoczęciu pracy zawodowej. Rozpoczęło się dość przypadkowo, koleżanka wkręciła się w kolarstwo, miała piękny rower i tak profesjonalnie na nim wyglądała… no cóż… na początku to chyba była taka pozytywna zazdrość…

Kolarstwo to sport o wielu twarzach; ma wiele do zaoferowania – a ja biorę to, czego akurat potrzebuję – czasem to kontakt z naturą, wyciszenie, konstruktywna samotność; czasem ostry wycisk, testowanie swoich możliwości, adrenalina; czasem aspekt turystyczny i społeczny; czasem duma z robienia postępów technicznych; a czasem, no cóż, po prostu dziecięca, może trochę głupia radość z jeżdżenia po kałużach i zeskrobywania błota z twarzy po powrocie do domu.

Po powrocie z podróży, zdobyłaś świetną pracę w spółce giełdowej Benefit Systems, w której objęłaś stanowisko szefa relacji inwestorskich. Powiedz naszym czytelnikom czym są relacje inwestorskie i jakie zadania stoją przed osobą na tym stanowisku?

Relacje inwestorskie to komórka w spółkach publicznych, która zajmuje się szeroko pojętą komunikacją z rynkiem kapitałowym – akcjonariuszami, zarządzającymi funduszami, analitykami z biur maklerskich, inwestorami indywidualnymi. Relacje inwestorskie to obszar bardzo mocno związany z finansami firmy, jej strategią i otoczeniem biznesowym, a w ostatnim czasie również z kwestiami ESG.

W codziennej pracy spotykam się z przedstawicielami rynku kapitałowego, analizuję dane – finansowe i niefinansowe – i przygotowuję komunikację spółki np. związaną z publikacją wyników kwartalnych lub innymi istotnymi wydarzeniami.

Działy relacji inwestorskich biorą też często udział w różnych innych procesach w organizacji – np. M&A, czy działaniach w obszarze ESG. W mojej firmie relacje inwestorskie są połączone ze strategią finansową, w związku z tym mam okazję uczestniczyć w procesach związanych z finansowaniem grupy kapitałowej.

Co Twoim zdaniem jest definicją dobrych relacji inwestorskich? Czy jest na to jeden przepis czy raczej działania muszą być dostosowane do poszczególnych firm?

Chyba trudno o jeden, niezawodny przepis na sukces – wiele zależy od spółki, branży czy struktury akcjonariatu. Natomiast są według mnie elementy, bez których trudno mówić o dobrym IR (ang. investor relations). Są to otwartość i transparentność w kontakcie z rynkiem kapitałowym, zapewnianie równego dostępu do informacji, efektywna komunikacja i dogłębna wiedza o spółce i branży – zarówno ta obejmująca finanse, ale też ta związana z procesem budowy wartości, kluczowymi inwestycjami, ryzykami i szansami, czy procesem sprzedaży.

Dla mnie w relacjach inwestorskich ważne jest też słuchanie. Słuchanie pytań, które padają na spotkaniach z rynkiem, komentarzy i feedbacku, informacji, co dla inwestorów jest ważne, co doceniają, a co jest dla nich trudne do zaakceptowania, tego, jak widzą perspektywy dla gospodarki i giełdy, a gdzie upatrują ryzyk. Rynek kapitałowy to fantastyczne źródło wiedzy – warto z niego korzystać.

Czym praca w dziale relacji inwestorskich różni się od pracy analityka akcji, którą wcześniej wykonywałaś? Jak patrzy się na spółkę oczami osoby z zewnątrz a później wewnątrz?

Z wewnątrz spółki – to oczywiste – widać więcej. Analityk widzi tylko finalny rezultat wielu procesów, będąc w środku organizacji widzi się całą ‘kuchnię’ i skomplikowany system naczyń połączonych, który sprawia, że firma generuje wartość. Z drugiej strony analityk akcji ma często przewagę szerszej perspektywy, bo świetnie rozumie procesy i zjawiska – zarówno te globalne jak i lokalne – które wpływają na gospodarkę.

Analityk akcji to stanowisko o ogromnej niezależności – analityk podpisuje się pod raportami i rekomendacjami, jest odpowiedzialny za swoje ‘view’, rozlicza się z prognoz i swoich tez inwestycyjnych. To zaleta i wada w jednym. Myślę, że pracując w spółce, tej niezależności jest z definicji mniej – choć, według mnie, w wielu obszarach można ją sobie wypracować.

Patrząc na spółki z zewnątrz, na rynku kapitałowym często oceniamy strategie i plany spółki. Czy przyjmując pracę ważna była dla Ciebie misja i wizja firmy i nastawienie Benefit Systems na zdrowy tryb życia?

Zdecydowanie! Traktuję to jako wielki przywilej, że pracuję w firmie, której misja – działanie na rzecz aktywności fizycznej – jest bliska moim przekonaniom i wartościom. Sport daje mi wiele radości, energii i inspiracji; wierzę, że podobnie jest w przypadku naszych klientów i użytkowników.

Myślę, że dla wielu z nas okres pandemii, który często wiązał się z mniejszą aktywnością fizyczną, pokazał, jak istotny jest ruch – jak bardzo wpływa nie tylko na nasze zdrowie fizyczne, ale również dobrostan psychiczny. Z ciekawością obserwuję, jak w wielu krajach, głównie tzw. zachodnich, obiekty sportowe powoli zaczynają być traktowane jako część infrastruktury związanej z systemem opieki zdrowotnej.

Pracujesz w jedynej w Europie Środkowo-Wschodniej giełdowej firmie B Corp. Z czym wiąże się ten skrót i dlaczego tylko nieliczne firmy go otrzymują?

B Corps lub B Corporations to firmy, dla których – oprócz spełniania standardowych celów biznesowych – ważne jest budowanie bardziej inkluzywnej i zrównoważonej gospodarki. Ruch B Corp wyrasta z przekonania, że zaadresowanie kluczowych problemów i wyzwań społecznych wymaga wsparcia biznesu, a nie tylko działań organizacji rządowych i non-profit. B Corps to firmy, które poprzez swoje działania biznesowe chcą mieć pozytywny wpływ na swoich pracowników, lokalne społeczności czy środowisko.

Aby otrzymać certyfikację B Corp, trzeba przejść przez złożony proces audytu, podczas którego oceniane są różne obszary działania spółki: Zarządzanie i Ład Korporacyjny, Pracownicy, Klienci, Społeczność i Środowisko Naturalne. Nasz proces certyfikacji był czasochłonny i wiązał się z wieloma wyzwaniami, ale też pozwolił zbadać poziom zaawansowania Benefit Systems w kluczowych obszarach społecznej odpowiedzialności biznesu. Obecnie B Corp to ponad 4000 firm z 77 krajów, a Benefit Systems dołączył do tego grona w 2018 r. jako pierwsza spółka publiczna z polskim rodowodem.

Jak wspomniałaś, jednym z elementów certyfikacji są kwestie związane z różnorodnością. Jesteś również jedną z założycielek i ambasadorek 30% Club Poland za co Ci ogromnie dziękuję! Powiedz naszym czytelnikom czym jest 30% Club Poland.

30% Club Poland to polska odsłona globalnej kampanii społecznej 30% Club, której misją jest promowanie różnorodności płci poprzez dążenie do przynajmniej 30% udziału kobiet we władzach (zarządach plus radach nadzorczych) spółek. Kampania została zapoczątkowana w 2010 r. w Wielkiej Brytanii przez finansistkę Helenę Morrissey, a dziś działa w 18 miejscach na świecie. W Wielkiej Brytanii cel 30% partycypacji kobiet we władzach spółkach z giełdowego indeksu FTSE100 został osiągnięty w 2018 r., nam niestety jeszcze daleko do tego poziomu – na koniec 2020 r. ten wskaźnik dla 140 największych spółek publicznych w Polsce wyniósł zaledwie 16%.

Co przyciągnęło Cię do 30% Club Poland?

Do inicjatywy przyciągnęły mnie przynajmniej trzy rzeczy. Pierwsza to podejście do tematu z perspektywy biznesowej. 30% Club mocno wskazuje na wymierne korzyści dla firm wynikające z większej inkluzywności i różnorodności – wiele badań przeprowadzonych przez McKinsey czy Credit Suisse, wskazuje, że firmy, których władze są zróżnicowane osiągają lepsze rezultaty biznesowe. Drugi motywator, to udział w kampanii szerokiego grona prezesów i przewodniczących rad nadzorczych globalnych i lokalnych firm, oraz przedstawicieli największych światowych funduszy inwestycyjnych. Trzeci czynnik, to niesamowita energia dziewczyn, które zajmują się tym tematem w Polsce. Ja nie jestem typem aktywistki, ale entuzjazm, kreatywność i zaangażowanie założycielek i ambasadorek 30% Club Poland pobudza do działania.

Przewodniczący Rady Nadzorczej Benefit Systems i założyciel firmy został też członkiem założycielem 30% Club Poland. Co to oznacza dla Ciebie jako kobiety pracującej na wysokim stanowisku w firmie? Jak inicjatywa została przyjęta przez pracowników?

Bardzo się cieszę, że mój pracodawca znalazł się w założycielskiej ‘trzynastce’ 30% Club Poland. To dla mnie budujące i dopingujące do dalszych działań. Po przystąpieniu do kampanii dało się słyszeć wiele wspierających głosów w organizacji. W Benefit Systems dużą wagę przykładamy do różnorodności, bo mamy przekonanie, że to droga do lepszego zrozumienia i zaadresowania potrzeb naszych interesariuszy. W grupie kapitałowej kobiety stanowią ponad 30% kadry zarządzającej średniego i wyższego szczebla, a próg 30% został również przekroczony na poziomie zarządu Benefit Systems.

Gosiu, bardzo Ci dziękuję za szczerą rozmowę, świetne pomysły i za wsparcie przy 30% Club Poland!

Aleksandra Włodarczyk EN

12 questions to:

Aleksandra Włodarczyk

Founder and ambassador of 30% Club Poland Chapter

Ola first of all, we did it!!! Collectively with all those involved, we launched the 30% Club Poland. Inform our readers what the 30% Club is and why we took the decision to introduce the campaign to the Polish market?

I am very pleased that we have managed to launch the 30% Club in Poland. I remember that we started brainstorming and throwing first ideas almost two years ago. It was a project that required a lot of commitment and a lot of work, but we strongly believed in it from the beginning, which led to the successful launch. The 30% Club is a global campaign engaging most influential people on the top of the corporate ladder to take action to increase gender diversity at board and senior management levels of the world’s biggest companies. We believe that only organizations that foster a truly inclusive culture that include women can use their full potential to positively impact their employees, markets and communities.

30% Club is expanding its international footprint with presence in 18 Chapters around the world. The campaign works a bit differently in each region or country and adapts to the needs and realities of the local market. What are our goals in Poland?

Before we set our goals, we looked at our starting point and examined the problems that the Polish market is facing. It turned out that in 2020 the share of women on boards of 140 largest listed analysed companies amounted to only 15.5% and in almost every fourth company there was not a single woman on the management board or supervisory board. We have set the main goal of the campaign in Poland to achieve at least 30% of women on boards of the largest listed companies by 2030. Our goal is long-term; therefore, we have also set an additional medium-term target. We want to ensure that by 2025 there are no all-male supervisory or management boards in companies included in the WIG20, mWIG40 and sWIG80 indices, and that the average share of women on boards reaches at least 20%.

What attracted you to this initiative? What have you learned while working on its launch?

I have always had an activist streak in me. I was looking for an initiative that would combine the ideals I believe in with the business world in which I operate on a daily basis. I like the business aspect of the campaign based on the measurable impact of diversity on business performance. It seemed that such a message could target a broad audience. Working on launching the Club has taught me how to persuade those who do not yet see the benefits of building a diverse work environment to take action and how to spread enthusiasm to those who are still unconvinced. On my way I met with many unfavourable comments, but today I know that you shouldn’t worry about it, but look for real ambassadors of the cause and do your own thing. I also had to overcome my fear of public speaking as the number of public appearances increased.

We also had the opportunity to work together on the report „Women on boards and company performance” and on its promotion. What surprised you about these activities?

Conducting the study brought back memories from my student days: building models, writing reports. I forgot how much work it takes to write a few good pages. It was a pleasant return to scientific work, which is completely different from what I do on a daily basis. I was also surprised how eagerly the subject of the report was picked up by the press and how it warmed up the discussion in our financial environment. It shows that we are still lacking such analyses and the topic of diversity has not yet been thoroughly researched. More and more foreign institutions create reports devoted to this subject, but we still lack data in Poland. The data collection took us the most time while writing the report.

I must admit that I envy you that you already found your voice many years ago. You are also involved in many prosocial activities. Where do you find the strength and time for such actions?

I think I got the activist approach in my blood. I can’t sit still and I have a great need to act and change the reality around me. I was the school president in primary school, I organised a theatre festival in high school. During my professional career, I became involved in the Warsaw Banking Institute project called „Bakcyl”, where I conducted lessons in finance for students in junior high and high school. We complain that the knowledge of Poles in the field of saving and investing is very poor, which later results in problems such as Swiss franc loans or Amber Gold scam, but in fact it’s not difficult to change it. The students were extremely interested in the lessons and absorbed everything I taught them, and I had a great satisfaction to be able to share my knowledge with them. When I see that such small steps can bring a real change, it gives me an incredible strength to act.

Recently, your extracurricular activities have been dominated by women and gender equality issues. Where does this interest come from?

Choosing a career in financial markets meant working in a male-dominated environment. After studying at the Warsaw School of Economics, where there was no such disproportion among students, working in investment banking was a big change. The more I specialised into the financial markets and the higher I got promoted, the fewer women were around me. In 2017, I obtained an investment advisor license and out of curiosity I looked at the statistics for today. Out of 787 people with the title of investment advisor, there are only 48 women. And it’s not an issue specific for Polish market only. In 2019, Morningstar published a study which showed that there are still more funds run by men called Dave in the UK than there are female managers in total. I began to wonder why is this the case. After all, I know many women who are equally well educated, have high ambitions and do not lack any competences. In the meantime, Polish political scene was dominated by events, which sparked mass street protests for the defence of basic human rights in 2020. Organizations spreading education and awareness of gender equality began to emerge all around. I felt the need to act as well.

In addition to pro-social activities, you also devote your time to self-development. One of your hobbies is playing the piano, learning French and sports. Have these interests been with you for a long time? Do they help relieve stress from work?

I try to maintain a healthy work-life balance. Trading is a very intense and high-speed job which can be stressful at times, so when the market closes, I’m trying to leave it behind and not think about it anymore. Playing the piano turned out to be perfect, because it cleans your head and allows you to focus on one thing only – music. I also proved to myself that it is never too late to start developing new passions. Educational resources are widely available and it all depends on our willingness. I didn’t have any basic music education, so I found an online course „Introduction to Classical Music” at the American Yale University and after one semester I had a good base to start learning to play the piano. Sport is also a great way to release stress after work, and even a necessity in sedentary work. I cannot imagine my life without exercise, I regularly play basketball, rollerblade, run, practice pilates or go to the gym.

You have already mentioned that you work in the financial market, you are a trader of government bonds and interest rate derivatives. Can you tell us more about your job?

My job is to manage bank’s interest rate risk. This risk may materialise from transactions with investment funds which purchase government bonds for their portfolio. The bank may also take over the interest rate risk from corporate clients who want to secure the cost of financing an investment or want to raise capital for investment in more liquid foreign markets, and then swap it into the local currency. There are many possibilities, and therefore I trade with entities from all over the world, from Japanese insurers, through the central bank of Thailand or American hedge funds, to international corporations operating also in Poland. The interest rate market is an over-the-counter market, so I’m a market-maker and I have to be ready to price any instrument needed by my client.

Working in banks’ dealing rooms is available only to a few. Who, apart from traders, can you meet there? What are the functions of these people?

Together with the technology advancement, the composition of dealing rooms has been systematically shrinking. In the past century, traders gathered on the floor and concluded transactions between physically present people. Now we all sit glued to our monitors and hardly ever see the other side of the transaction. In addition to traders, there are also sales in the dealing room. They provide customer service and transfer prices to clients coming from traders. They are most often divided into institutional sales covering other banks, investment funds or insurers, and to corporate sales covering large companies who want to eliminate interest rate or currency risk, because this is not their core operating activity. In dealing rooms, you can also hear the noise coming from the speakers. These are brokers who constantly provide quotes for financial instruments and combine the interests of different entities on the interbank market.

Is work on financial markets strictly assigned to a given market or a country?

Traders are usually assigned to specific markets or currencies. Next month I am starting work at the ING bank, where I will be trading Polish and Czech government bonds. However, it is impossible to analyse the Polish market in isolation from global trends. Global financial markets are highly correlated, so you need to be familiar with what is Fed doing, follow the inflation level in the Euro zone or observe economic activity in the entire region. This is particularly evident in times of the pandemic, when the whole world is going through a crisis caused by the same factors, and by examining the number of new cases in other countries or the reactions of other governments, conclusions could have been also drawn for Poland.

Now you work in Poland, but you also completed an internship at Bank of America Merrill Lynch – one of the largest investment banks in the world. What experience did you gain? What are the differences between working in Warsaw and London?

The nature of the work was similar to what I do now, but everything was on a larger scale; the trading floor was bigger and louder, there were more products, larger transactions and more clients. Working for an American investment bank certainly gave me boost of confidence. While still in university and considering a career in the financial markets, I wasn’t sure if I would be a suitable candidate, because I only saw men there. The recruitment process for Merrill Lynch was long and demanding, and I observed that from a group of over a dozen people, I was the only woman at the last interview round. When I received a job offer, I realized that in our industry there is a lot of stereotypical thinking, which I also subconsciously replicated. You don’t have to be an aggressive, audacious male taking risk in every field to be a good trader!

What in your opinion has changed in the last decade on the financial markets and what will change in the next 10 years?

As technology advances, markets are becoming more automated. When I was working at Merrill Lynch, equity trading was located in a huge hall which stretched across the entire floor and already back then, the biggest team there was algorithmic trading. The vast majority of stock transactions today are done by algorithms. Another important trend of the last decade is the increase in regulations that followed the 2007-2009 crisis. Lawmakers around the world have passed many legal acts aimed at increasing the security of trading, including over-the-counter markets. The regulations resulted in a thorough reconstruction of the financial system in order to increase its stability. When it comes to the future, I think that one of the most important trends in investing is the inclusion of non-financial criteria. In the past, the investment world was viewed in two dimensions: return and risk. Now investors are starting to include environmental, social and corporate governance (ESG) criteria in the decision-making process. External pressure coming from both regulators and clients forced a shift towards sustainable development and taking it into account when making investment decisions.

Ola, I am glad that you consider ESG to be one of the most important trends. This is a very good forecast for the 30% Club Poland. Thank you very much for the interesting conversation, your energy, commitment and support! This is just the beginning of our path.

Aleksandra Włodarczyk PL

12 pytań do:

Aleksandra Włodarczyk

Założycielka i ambasadorka 30% Club Poland

Ola po pierwsze, zrobiłyśmy to!!! Uruchomiłyśmy 30% Club Poland wraz z całym gronem zaangażowanych osób. Powiedz naszym czytelnikom czym jest 30% Club i dlaczego zdecydowałyśmy się wprowadzić kampanię na polski rynek?

Mam ogromną satysfakcję, że udało się uruchomić 30% Club w Polsce. Pamiętam, że pierwsze luźne rozmowy zaczęłyśmy prowadzić prawie dwa lata temu. To był projekt wymagający dużego zaangażowania i ogromu pracy, ale od początku mocno w niego wierzyłyśmy, dzięki czemu odniosłyśmy sukces. 30% Club to globalna kampania, angażująca wpływowych ludzi na najwyższych stanowiskach w korporacjach do działań promujących różnorodność płci we władzach spółek z całego świata. Wierzymy, że tylko organizacje wspierające prawdziwie inkluzywną kulturę, które włączają kobiety, mogą w pełni wykorzystać swój potencjał, by pozytywnie wpłynąć na swoich pracowników, rynki i społeczności.

30% Club poszerza swój zasięg i jest już obecny w 18 punktach na mapie świata (tzw. Chapters). W każdym regionie lub kraju kampania działa trochę inaczej i dostosowuje się do potrzeb i realiów lokalnego rynku. Jakie są nasze cele w Polsce?

Zanim wyznaczyłyśmy sobie cele, spojrzałyśmy jaki jest nasz punkt startowy i z jakimi problemami boryka się polski rynek. Okazało się, że w 2020 roku udział kobiet we władzach 140 największych analizowanych przez nas spółek giełdowych wyniósł zaledwie 15,5%, a w prawie co czwartej spółce nie zasiadała ani jedna kobieta w zarządzie, ani w radzie nadzorczej. Za główny cel kampanii w Polsce wyznaczyłyśmy osiągnięcie udziału przynajmniej 30% kobiet we władzach (zarząd plus rada nadzorcza) największych giełdowych spółek do 2030 roku. Nasz cel jest długoterminowy, dlatego wyznaczyłyśmy również cel pomocniczy – średnioterminowy. Chcemy sprawić, żeby do 2025 we władzach każdej spółki z indeksu WIG20, mWIG40 i sWIG80 była kobieta oraz żeby średni udział kobiet we władzach do 2025 wyniósł przynajmniej 20%. 

Co Cię przyciągnęło do inicjatywy? Czego nauczyłaś się w pracach nad jej uruchomieniem?

Od zawsze miałam w sobie zacięcie aktywistyczne. Szukałam inicjatywy, która połączyłaby ideały, w które wierzę, ze światem w biznesu, w którym działam na co dzień. Podoba mi się biznesowy aspekt kampanii oparty na mierzalnym wpływie różnorodności na efektywność przedsiębiorstw. Wydawało mi się, że taki przekaz może trafić bardzo szeroko. Praca nad uruchomieniem klubu nauczyła mnie, jak namawiać do działań tych, którzy jeszcze nie dostrzegają korzyści z budowania różnorodnego środowiska pracy i jak zarażać swoim entuzjazmem tych jeszcze nieprzekonanych. Na swojej drodze spotkałam wiele nieprzychylnych komentarzy, ale dziś już wiem, że nie należy się nimi przejmować, tylko szukać prawdziwych ambasadorów sprawy i robić swoje. Musiałam też przełamać swój strach przed wystąpieniami publicznymi, których zaczęło się robić coraz więcej.

Miałyśmy też okazję pracować razem przy raporcie „Udział kobiet we władzach a efektywność spółek” i przy jego promocji. Co Cię zaskoczyło w tych działaniach?

Badanie, które przeprowadziłyśmy przywróciło wspomnienia z czasów studenckich: budowania modeli, pisania raportów. Zapomniałam już, jak dużo pracy wymaga napisanie kilku stron dobrego tekstu. To był przyjemny powrót do pracy naukowej, której tryb jest zupełnie odmienny od mojej codziennej pracy. Byłam też zaskoczona jak chętnie temat raportu został podchwycony przez prasę oraz jak rozgrzał dyskusję w naszym środowisku finansowym. To pokazuje, że brakuje takich analiz i temat różnorodności nie został jeszcze dogłębnie przebadany. Coraz więcej zagranicznych instytucji tworzy prace poświęcone tej tematyce, ale w Polsce wciąż brakuje danych. Ze wszystkich działań nad powstaniem raportu to właśnie zebranie danych zajęło nam najwięcej czasu.

Muszę przyznać, iż zazdroszczę Ci tego, że już wiele lat temu odnalazłaś w sobie swój głos. Angażujesz się też w wiele działań prospołecznych. Skąd czerpiesz do tego siłę i czas?

Wydaje mi się, że aktywizm wyniosłam z domu. Nie potrafię siedzieć bezczynnie i mam ogromną potrzebę działania i angażowania się w zmienianie rzeczywistości dookoła mnie. W podstawówce byłam przewodniczącą szkoły, w liceum organizowałam festiwal teatralny. Już w trakcie mojej profesjonalnej kariery zaangażowałam się w projekt Warszawskiego Instytutu Bankowości „Bakcyl”, w ramach którego prowadziłam lekcje na temat finansów w gimnazjach i liceach. Narzekamy, że wiedza Polaków z zakresu oszczędzania i inwestowania jest na bardzo niskim poziomie czego efektem są problemy z kredytami frankowymi czy afery typu Amber Gold, a przecież nietrudno to zmienić. Uczniowie byli niezwykle zainteresowani lekcjami i chłonęli wiedzę, którą im przekazywałam, a ja miałam niezmierną satysfakcję, że mogę się nią z nimi dzielić. Gdy widzę, że takie małe i niepozorne kroki mogą przynieść realny efekt to daje mi niesamowitą siłę do dalszego działania.

Ostatnio w Twoich działaniach dominują tematy prokobiece i kwestie równości płci. Skąd zainteresowanie taką tematyką?

Wybór kariery na rynkach finansowych oznaczał pracę w środowisku zdominowanych przez mężczyzn. Po studiach na SGH, gdzie wśród studentów nie było takiej dysproporcji, praca w bankowości inwestycyjnej to był duży dysonans. Im bardziej zagłębiałam się w tematykę inwestycyjną i im wyżej awansowałam, tym mniej kobiet było dookoła. W 2017 roku uzyskałam licencję doradcy inwestycyjnego i dziś z ciekawości spojrzałam, jak wyglądają statystki. Na 787 osób z tytułem doradcy jest zaledwie 48 kobiet. Nie dotyczy to tylko polskiego rynku. W 2019 roku Morningstar opublikował badanie, które pokazało, że w Wielkiej Brytanii jest więcej funduszy inwestycyjnych zarządzanych przez mężczyznę o imieniu David, niż przez kobietę. Zaczęłam się zastanawiać, dlaczego tak się dzieje. Przecież znam kobiety, które są tak samo dobrze wykształcone, mają równie wysokie ambicje i nie brak im kompetencji. Na to wszystko nałożyły się wydarzenia na polskiej scenie politycznej w 2020 roku, które wywołały masowe protesty uliczne w obronie podstawowych praw człowieka. Dookoła zaczęły powstawać organizacje szerzące edukację i uwrażliwiające na kwestie równości płci. Wtedy i ja poczułam potrzebę działania.

Oprócz działań prospołecznych, poświęcasz też czas na rozwój. Jednym z Twoich hobby jest gra na pianinie, nauka francuskiego oraz sport. Czy te zainteresowania towarzyszą Ci od dawna? Czy pomagają odreagować stresującą pracę?

Staram się utrzymywać zdrową równowagę pomiędzy życiem zawodowym a prywatnym. Trading to praca na bardzo wysokich obrotach, której towarzyszy dużo stresu, więc pracuję nad tym, żeby po zamknięciu rynku potrafić się wyłączyć. Gra na pianinie okazała się zbawienna, bo idealnie czyści głowę i pozwala skupić się tylko na muzyce, a przy okazji udowodniła mi, że nigdy nie jest za późno, żeby zacząć rozwijać nowe pasje. Zasoby edukacyjne i naukowe są powszechnie dostępne i wszystko zależy od naszych chęci. Brakowało mi podstawowej edukacji muzycznej, więc znalazłam kurs online „Introduction to Classical Music” na amerykańskim Yale University i po semestrze miałam już dobrą bazę do nauki gry na pianinie. Sport też jest świetną odskocznią od pracy, a przy siedzącym trybie pracy wręcz koniecznością. Nie wyobrażam sobie życia bez ruchu, regularnie gram w kosza, jeżdżę na rolkach, biegam, ćwiczę pilates czy chodzę na siłownię.

Wspomniałaś już, iż pracujesz na rynku finansowym, jesteś traderką obligacji skarbowych i instrumentów pochodnych stopy procentowej. Na czym polega Twoja praca?

Moja praca polega na zarządzaniu ryzykiem stopy procentowej w banku. To ryzyko może wynikać z transakcji zawieranych z funduszami inwestycyjnymi, które kupują obligacje skarbowe do swojego portfela. Bank może również przejmować na siebie ryzyko stopy procentowej od klientów korporacyjnych, chcących zabezpieczyć koszt finansowania inwestycji lub chcących pozyskać kapitał do inwestycji na bardziej płynnych rynkach zagranicznych, a później przeswapować go na lokalną walutę. Możliwości jest bardzo wiele, a ja w związku z tym zwieram transakcje z podmiotami z całego świata od japońskich ubezpieczycieli, przez bank centralny Tajlandii czy amerykańskie fundusze hedgingowe, po międzynarodowe korporacje, prowadzące operacje również w Polsce. Rynek stopy procentowej jest rynkiem pozagiełdowym, więc moim zadaniem jest jego animacja i gotowość do wyceny każdego instrumentu, jakiego będzie potrzebował nasz klient.

Praca w dealing roomach banków dostępna jest tylko dla nielicznych. Kogo oprócz traderów i traderek można tam spotkać? Jakie są funkcje tych osób?

Tak naprawdę, wraz z postępem technologicznym skład dealing roomów systematycznie się kurczy. W ubiegłym wieku traderzy gromadzili się na parkiecie giełdowym i zawierali transakcje pomiędzy osobami fizycznie tam obecnymi. Teraz wszyscy siedzimy przyklejeni do swoich monitorów i rzadko kiedy widzimy drugą stronę transakcji. Oprócz traderów, w dealing roomie pracują jeszcze sprzedawcy zajmujący się obsługą klienta i przekazujący im ceny pochodzące od tradingu. Najczęściej dzielą się na sprzedawców do klientów instytucjonalnych, czyli innych banków, funduszy inwestycyjnych czy ubezpieczycieli oraz do klientów korporacyjnych, czyli dużych firm, które chcą pozbyć się ryzyka stopy procentowej czy ryzyka walutowego, bo nie na tym polega ich podstawowa działalność operacyjna. W dealing roomie można też usłyszeć zgiełk brokerów, płynący z głośników. Krzycząc podają kwotowania instrumentów finansowych i łączą interesy różnych graczy na rynku międzybankowym.

Czy praca na rynku finansowym jest przypisana ściśle do danego rynku czy kraju?

Traderzy z reguły przydzieleni są do konkretnych rynków czy walut. W przyszłym miesiącu zaczynam pracę w banku ING, gdzie będę zajmować się tradingiem obligacjami polskimi i czeskimi. Natomiast nie da się analizować polskiego rynku w oderwaniu od globalnych trendów. Światowe rynki finansowe są mocno skorelowane, dlatego trzeba być zorientowanym w działaniach amerykańskiego banku centralnego, śledzić poziom inflacji w strefie Euro czy obserwować aktywność gospodarczą w całym naszym regionie. Jest to szczególnie widoczne w czasach pandemii, gdy cały świat przechodzi przez kryzys spowodowany tymi samymi czynnikami i badając liczbę zachorowań w innych krajach czy reakcje innych rządów można było wyciągać wnioski również dla Polski.

Teraz pracujesz w Polsce, ale odbyłaś również praktyki w Bank of America Merrill Lynch – jednym z największych banków inwestycyjnych na świecie. Co z nich wyniosłaś? Jakie są różnice między pracą w Warszawie a w Londynie?

Charakter pracy był podobny do tego czym zajmuję się obecnie, ale wszystko było w większej skali; na trading florze było głośniej, było więcej produktów, większe transakcje i więcej klientów. Praca w amerykańskim banku inwestycyjnym na pewno dodała mi pewności siebie. Jeszcze na studiach myśląc o karierze na rynkach finansowych nie byłam pewna czy się nadaje, bo widziałam tam samych mężczyzn. Proces rekrutacji do Merrill Lynch był długi i wymagający, a na ostatnim etapie w kilkunastoosobowej grupie byłam jedyną kobietą. Kiedy to ja otrzymałam ofertę pracy, zrozumiałam, że w naszej branży mnóstwo jest stereotypowego myślenia, które i ja podświadomie powielałam. Wcale nie trzeba być agresywnym, zuchwałym i podejmującym ryzyka na każdym polu facetem, żeby być dobrym traderem!

Co Twoim zdaniem zmieniło się przez ostatnią dekadę na rynkach finansowych a co zmieni się przez następne 10 lat?

Wraz z postępem technologicznym rynki się automatyzują. Gdy pracowałam w Merrill Lynch, equity trading był umieszczony w wielkiej hali rozciągającej się na całe piętro i już wtedy największym zespołem był tam algorithmic trading, czyli automatyczne strategie tradingowe. Zdecydowana większość transakcji na rynkach giełdowych to dziś algorytmy. Kolejny ważny trend ostatniej dekady to przyrost regulacji, który nastąpił po kryzysie finansowym 2007-2009. Ustawodawcy na całym świecie uchwalili wiele aktów prawnych mających na celu zwiększenie bezpieczeństwa obrotu na rynkach finansowych, również tych pozagiełdowych. Regulacje spowodowały gruntowną przebudowę systemu finansowego w celu zwiększenia jego stabilności. Jeśli chodzi o przyszłość to dla mnie bardzo ważnym trendem w inwestowaniu jest włączenie kryteriów niefinansowych. Kiedyś na świat inwestycji patrzyło się dwuwymiarowo przez pryzmat zwrotu i ryzyka. Teraz inwestorzy zaczynają włączać do procesu decyzyjnego również kryteria środowiskowe, społeczne czy ładu korporacyjnego (ESG). Zewnętrzna presja zarówno regulatorów, jak i klientów wymusiła zwrot ku zrównoważonemu rozwojowi i uwzględnianiu go przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych.

Ola, cieszę się, iż uważasz ESG za ważny trend. Bardzo dziękuję Ci za ciekawą rozmowę, Twoją energię, zaangażowanie i wsparcie! To dopiero początek naszej drogi.

Anna Golec EN

12 questions to:

Anna Golec, PhD, CFA

A woman who builds bridges between the worlds of science and business, who does not give in to stereotypes in her thinking, but rather points them out, and who combines work in Poland and in Sweden. I would like to invite you to a fascinating conversation with Anna Golec, PhD, CFA, who will reveal some secrets about the world of academic research and in a simple way explain such important concepts as the critical mass theory and marzipan layer in relation to the participation of women on boards. The cherry on the top are the great analogies between chess and life!

Ania, you have played chess from a very young age. Tell us, what does a child learn while playing chess? Can the knowledge and thinking gained be applied in the adult life?

My adventure with chess began quite early, at preschool age, thanks to my grandfather, who probably thought that it would be an interesting way to spend time and an obvious opportunity to develop analytical and planning skills. However, my most important lesson from that time was… confronting with failure, and in fact quite regularly! A five year old’s chances are slim compared to an adult, and there were no head starts given.

Chess is an individual game with no space for coincidence, all the moves are the result of the player’s choices and all responsibility for failure falls on him/her. If you lose, it means that you made too many mistakes and your opponent was better. Realizing this is not pleasant at all. It evokes a lot of negative emotions, which you need to be able to re-work constructively, analyse what you can do better, so that next time you can get to a higher level.

And analogies with life? I see many, both positive and negative ones. Sometimes, something that looks like an opportunity, such as capturing an important figure, is actually a trap. So you can’t limit yourself to analysing the consequences of one move, but you have to look at consequences in the longer term. I think this is very important in life.

From the beginning I was also surprised by the hierarchy imposed in chess – the most important figure is not the agile and versatile queen, but the slow and not very helpful king, whom everyone else must protect. The figures are put into battle and each one is obliged to sacrifice itself if it leads to victory. The king stands aside and is only supposed to survive. Why can’t the queen be the most important figure? Why can’t the king be replaced? Just because! Because someone once defined the rules in this way. Sad, but sometimes very life-like… The extremely beautiful thing is that even an inconspicuous pawn, if it survives the initial games on the chessboard and persistently moves forward, can become a figure that changes the outcome of the game.

You attended computer science class and took part in mathematics contests. Research shows that in many countries there are no statistically significant gender differences in math scores, i.e. girls are just as good at math as boys. So why are there fewer girls studying computer science?

This question prompted me to have a look at the results of secondary school exams at the extended level from the last 4 years in Poland and it turns out that contrary to the stereotypical thinking, female graduates do better in math, computer science, while male graduates do better in biology or chemistry. Only in physics women win one year and men the next, but the achievements are more or less equal. So it is not true that girls have no aptitude for science. Recently, more and more women are choosing technical studies, but they are still a minority. The question about the reasons for this situation is rather the domain of psychologists and sociologists, so I can only speak about my subjective feelings, which do not have to be representative.

The choice of studies or profession is a result of many factors: not only the aptitude and self-confidence, but also what makes someone happy and how someone imagines work in that profession looks like. I had the comfort of choosing any high school I wanted, but I was convinced that computer science was not only IT but also “it”. I liked computers and programming, I was pretty good at it and I wanted to learn more about it. On my first day at the new school when I looked around the classroom, I was quite surprised to see that I was one of four girls and there were 32 boys around us. It was a men’s world filled with male „sensitivity”, where I needed to prove that I can read the school plan correctly and I didn’t get lost looking for my classroom… I should have expected it, but somehow I didn’t think about it before. It also turned out that while it’s fun to sit in front of a computer from time to time, write a simple program and earn some extra pocket money, spending hours in front of a computer screen with little social interaction was not an attractive option for me for many upcoming years of work.

So I thought: physics! Something absolutely fascinating, but the job prospects for physicists did not look too rosy at the time, so that also influenced my decision. In the end I chose finance. Finally, there is the question of self-confidence. Many of my talented female colleagues wondered whether they were good enough, whether they would be able to carry through the demanding technical studies. Needlessly.

One of the areas you thrive in is science. You are a lecturer – you teach classes in a broad area of economics – do you notice differences in how men and women approach studying economics? Can one generalise or are there statistics available?

I work with students in finance and management on a daily basis. It is difficult for me to clearly assign behavioural patterns to a particular gender. My observations are that in Sopot, where I teach, women dominate in terms of numbers. When comparing average scores by gender, I see a slight predominance of female students. The period of pandemics and the use of various distance learning tools has given me the opportunity to observe differences in work styles and activities that are not normally visible. My observations are that the women worked more systematically. Interestingly, in Sweden, where I also teach, the situation is exactly the opposite. Of course you need to remember that my observations concern only a few subjects and in a narrow group, so they cannot be generalised.

Please give us a sneak peek into how much time lecturers spend teaching, how much time they devote for preparation for classes, and how much time is left for academic work, including writing scientific papers?

And here the answer is: it depends. First of all, it depends on the position held and the duties assigned to it. The job of a lecturer is to teach, and this fills most of his/her duties. In the case of researchers, scientific work will be the main area of activity. However, the most numerous group are the „hybrids” – research&teaching academics who divide their time between teaching and conducting research. The second important element is the position held: the number of hours taught by a professor is lower than that of an assistant professor or assistant. Some persons teach many subjects, so they have a lot of work to do to prepare their classes; others teach only one subject, but in multiple groups (try telling the same anecdote three times in a row on the same day). So much for theory.

In practice, a lot depends on the subject. Some courses are not subject to major changes (e.g. mathematics) and materials once created will serve for many years, while others require constant monitoring of the current situation, because the regulations have just been amended, e.g. the Act on Public Offering or a new reporting standard is issued.

The level of individual involvement of the lecturer also plays a big role in all of this. You can develop a presentation based on selected textbook, go „do” your hours, refer to the end-of-chapter control questions in the book and tell students to pick up something there. At the end of the semester, you can look for a multiple choice test from previous years in your drawer and that’s it. But you can also spend time updating your knowledge, e.g. attend seminars and conferences, and then modify your lectures accordingly. You can spend long hours reviewing new textbooks, preparing teaching materials, self-study assignments and new exam questions and sit in on weekends for time consuming  oral exams. And if you want to approach the teaching duties fairly, there is unfortunately little time left for other academic work. For this you need a “fresh head” and a longer period of focus, it is not something that can be done casually as the so-called „in-between”. At least I cannot do it this way.

We worked on the report „Women on Boards and Company Performance” and I must say that it was a pleasure to work with you! Together with other persons involved in the report, we set ourselves a goal to write it in accessible language – both the part describing women’s participation and the econometric research. From the very positive feedback after the report, I think we have achieved our goal. Tell us why scientific publications cannot be written in plain language? Does scientific knowledge reach business and society?

There is this stereotypical belief that if something looks or sounds complicated, it must definitely be smart. I think that most conclusions from social science research can be presented in a simple way. Let’s use here a well-known quotation from Einstein: „If you can’t explain something in a simple way – it means that you don’t understand it enough”.

It is easy to say, it is more difficult to publish – and points for publications in the current evaluation system determine the success of the researcher and the university he/she represents. This is what is required and what we are expected to deliver. No wonder that a natural reaction will be to try to fit into the criteria of scientific journals, surrounded by the nimbus of elitism, addressed to a narrow circle of other researchers dealing with a selected topic. This, of course, requires adherence to certain rigid rules, e.g. concerning the structure, language, or ways of data presentation. A scientific article has a classical structure: it is necessary to outline the context, properly place the problem in the theory, review the literature, present hypotheses and methods for their verification, show results and conclusions of the research, and finally indicate the limitations of the applied approach. This is important, because without these steps, it would be difficult to assess the reliability of the research, and any shortcuts give room to various pseudo-scientific theories. There is a lot of work involved in collecting and processing data, which is not visible and seems to go on forever, as you have already seen by yourself while co-writing the report.

The problem is that this scientific approach misses the expectations of business. For this audience, the theory is boring, and the description of methods is an incomprehensible gibberish with many strange formulas and Greek letters. What is interesting is the summary and whether they will find information on how their business can benefit from this knowledge. I fully understand it, knowing the time constraints of executives. Unfortunately, this difference in goals and expectations puts these two worlds further apart instead of getting closer together. The situation looks a bit different in Sweden, where strictly scientific publications are valued, but a lot of emphasis is placed on cooperation with local community and business, on being „useful” and not practicing “haute-couture science” for its own sake.

Our research showed that for 140 companies that were part of the WIG20, mWIG40 and sWIG80 indices at the end of 2019, for a decade, 30% threshold of women on boards (understood as management plus supervisory board) was a barrier. Why is this 30% threshold so important?

We rely here on a number of studies from a wide area of social sciences. It should be noted that 30% is a conventional limit of the so-called „critical mass” at which the voice of the minority can be adequately articulated. Research is not entirely consistent on this point, and tends to indicate a certain range – between 25 and 40%. Research gained momentum in the 1970s and 1980s with the publications of R.M. Kanter and D. Dahlerup, but there are also publications from the 1940s. The general conclusions are that in groups where minority constituted less than 15% a number of problems were observed. A representative of a minority, even if he or she meets all the formal criteria for group membership, e.g. has the appropriate qualifications, may still be subject to exclusion from full membership in the group because he or she does not fit into a number of informal criteria. Moreover, such a person has to deal with the tendency to constantly emphasize his or her distinguishing features, and the consequences of this can be various. There may be pressure to deny stereotypical perceptions by other group members and to prove that one deserves to be where one is. The other pole is exaggerated adaptation to the behaviour and opinions of the majority in order to be „accepted into the herd.” If minority representation reaches a critical mass, it ceases to be a „piece of decoration” designed to give the appearance of diversity, or what in scientific jargon is called a „token,” and gains the opportunity to exert real influence.

We also wrote the report to encourage others to do further research on broad issues related to diversity. Please mark the areas that would be worth exploring?

As a storytelling expert, I think you’ll agree with me that numbers are important, but they can’t tell the whole story. Besides, no study, not even the most comprehensive one, manages to examine everything – it always analyses only a small part of a more complex reality. The answer to one question triggers another. The results of our analysis indicated that the group of companies with higher share of women on their boards recorded statistically significant higher net margin and lower risk, understood as standard deviation of daily price change. Now it would be interesting to answer the question whether the same relations can be observed for a wider group of companies and in other periods. Is what we observed a rule or an exception? The challenge is also to try to explain the causes – here it is certainly necessary to use qualitative methods. Applying observation methods seems unrealistic (can you imagine a psychologist discreetly observing a supervisory board meeting?) but I think individual interviews could contribute a lot. Also survey research would be useful, in order to assess the scale of occurrence and perception of certain phenomena, if possible, in the widest possible group of respondents. In my opinion it is also worth looking at the so-called „marzipan layer”, i.e. the highly qualified personnel located in the hierarchy just below the C-level (top). If there is a cluster of one gender there, and the top is dominated by the other, this may be a way to identify the „glass ceiling”.

The promotion of the above mentioned report was an opportunity for many discussions with the audience regarding diversity and low participation of women on boards. Among the comments from the „opposition” there were two prevailing: i) „women do not want to hold senior positions” and ii) „we choose competence, not gender”. Let’s dispel these stereotypes.

It would be lovely to dispel stereotypes once and for all, but let’s be realistic, it’s going to be a rather incremental and lengthy process.

So let’s address the first myth: „women don’t want to”. I don’t really understand what is the basis for this statement. Has anyone ever conducted a representative survey among qualified ladies? I haven’t heard of such research. Let’s go a step further, assuming that the right candidate actually receives an offer for a high position and says „no”, then maybe it is worth looking into the reasons for her refusal. Maybe she doesn’t want to because she doesn’t like the role of an extra and a wide responsibility is not followed by adequate authority, understood as the ability to make independent decisions and take actions. Maybe she doesn’t want to because she is offered a lower salary than a colleague in the same position. Maybe she doesn’t want to because she feels that officially yes, she can enter the competition, but in fact her chances are slim and her candidature is not welcome at all.

And when it comes to competencies… In most sectors, there really is no shortage of highly qualified ladies on the market, ones who have got the education, experience, credentials, fresh perspective, and all the aptitude for both leadership and teamwork roles. It seems logical that companies should not only care but fight for such talents. Since they are not on boards, it may be worth rethinking the reason behind such situation. Maybe the work conditions offered are not attractive enough to attract such potential from the market or the recruitment process is narrowed down to those who most actively promote their candidacy.

Anyone who has seen the movie „Shrek” will remember the scene where the main character is looking for a companion for his expedition, and the donkey jumps and yells „Pick me!”. From a comedic perspective, it was  great, but in business it’s not about having fun or good time in a nice company, it’s about efficiency. If we take a rational look from efficiency perspective, it was not an optimal choice; Shrek should have chosen someone with more useful skills increasing chances for success, standing quietly in the second row. I hope that the 30% Club initiative, which is about to be launched on our market  very soon, will allow us to break at least some of the stereotypes and show how much knowledge and skills potential has remained untapped so far.

You have a PhD in economics and your dissertation was on corporate governance. Thank you very much for your substantive contribution to a comprehensive survey on corporate governance in Poland, which I conducted on behalf of the CFA Society Poland in September 2020. Tell us how to research such an intangible issue as corporate governance and what conclusions can be drawn from your research?

A long time ago 😊 when I started working on my PhD, I was full of optimism and believed that the „quality” of corporate governance can be measured quite easily and precisely. After all, there are best practices, companies are communicating with the market in this regard, so it is enough to combine these with financial results and see if any correlations can be identified. I assumed that companies which declared compliance with best practices should achieve better results. To my disappointment it turned out that correlations are very low and one cannot speak of a simple, linear dependence. In the case of many indicators we could observe a U-shape, which indicated the existence of a kind of „honesty premium” for companies openly declaring that they are not interested in any good or not-so-good practices whatsoever. The comparison of financial results of companies declaring the highest and lowest compliance with best practices more often indicated an advantage of the former.

As I delved further into the topic, over time I became aware of further difficulties in measuring corporate governance. For all intents and purposes, there isn’t even a single, universally accepted definition of corporate governance and what falls under it and what doesn’t. So, first: it’s not really clear what to measure. Second: how to measure? At one time, commercial corporate governance ratings were quite popular, but it soon turned out that the same company, was doing great according to one rating and disastrously bad according to another. Other problems are: complementarity or substitutability of some mechanisms, differences in regulations and cultural dimensions between regions. The number of aspects that need to be taken into account is enormous, so for now this topic must wait until I get academically „mature” to confront it again.

In addition to your position at the University of Gdansk, you also hold a position at University West in Sweden. Available statistics show that in Poland the share of women at lower levels of academic career is significantly higher than at the highest ones – professorships. Is it possible to draw a parallel in relation to company authorities? How does it look like in Sweden?

If you look at the gender structure of newly hired employees, I get the impression that the proportions are fairly even. However, men more often leave the academic path. I think that a large role here can be attributed to stereotypes: work at a university means stability, a lot of flexibility and no classes with students during school holidays – ideal conditions for someone who wants to devote more time to family – usually it is a mother. However, for someone with the burden of providing for a family, the low salary is a serious constraint. My department is dominated by ladies at a ratio of 9:4 and the leadership position is held by a woman. In the department, if you look at the gender of department heads, the ratio is fairly even 4:6 in favour of the men, but it is only recent. The year before it was 2:8. As far as Sweden is concerned, we have a ratio of 3:7 in the department. Across the university, I will admit that I do not know the exact statistics, but my impression is that the Faculty of Economics and IT and Technical Sciences is dominated by gentlemen, while Health Sciences and Social Sciences is dominated by ladies.

Although it has been a while since I graduated, I remember how impressed I was by the staff of SGH (Warsaw School of Economics) who were practitioners. They shared practical aspects about their profession rather than book knowledge. You are also such a lecturer for your students – you combine academic work in two countries with business. Is this a common situation in Poland and Sweden?

Of course: it depends. I work among finance and management professionals, i.e. people who could easily find a good job on the financial market. In other fields of knowledge the situation may be different. In Poland, the typical academic career path is to stay at the university directly after graduation, although as my example shows, it does not have to be this way. For a large part of my colleagues, combining work at the university with the market practice is a necessity dictated by the academic salary level. It has its advantages, because apart from theoretical knowledge we can provide practical perspective and examples of application of knowledge, but it means working more than one full time equivalent.

In Sweden, the working conditions and earnings are at a different level and the tax system rather discourages to take on additional employment. This does not mean, however, that my Swedish colleagues have only theoretical knowledge – on the contrary – many of them went to university having in their CVs a successful career on financial markets. The principle is simple: not everything at once. That system is much more flexible and open – universities are more willing to engage practitioners, and business is more willing to accept people from the world of science. Knowledge circulates, and the worlds of science and business interact.

Do you think of yourself more as an academic or as a practitioner?

I think that such a division means falling again into the trap of stereotypes, classifications and divisions. We are surrounded by the talk about the need for closer cooperation between business and science, but the reality is that we have two parallel worlds, functioning independently of each other, using different languages, principles and values. When I talk to representatives of business, I am most often perceived as a scientist, because after all, I „sit on books.” Even our conversation has turned more towards the academic world rather than what I do in business. In the academic environment I am not a „real” scientist either, because instead of preparing another publication, I spend my time on some non-scientific reports, which „give no points and do not count for anything”.

Moreover, each of these worlds seems to expect a „declaration of exclusive rights.” The same is true in other spheres: you can have either a career or a successful family life, be either pretty or smart, or have talent for maths or arts and humanities. My question is: why should I be „either-or”?  I want to be „and” because both types of activities give me joy and satisfaction. They allow me to use my skills, take up new challenges, develop myself and avoid routine which often leads to professional burnout. In my opinion they complement each other perfectly. And here a big thank you to my mentors: last year’s – Izabela Olszewska and this year’s: Noorhan Al-Zan, co-authors of the report: Aleksandra Włodarczyk, Iweta Opolska and you, Milena, and many other people who helped me discover this.

Women are also more often perfectionists and this may be an additional obstacle in speaking out to a wider audience. It triggers a vicious circle – I do not make a public appearance because I get jitters, and I do get jitters because I have too little experience in public speaking. You have to break this gridlock by taking it easy on yourself: okay, now I will go out and speak, I know it may not be perfect, but the second time I will do better.

Ania, thank you so much for your great answers, time and inspiration!

I also thank you so much for the interesting questions and the opportunity to speak.

Anna Golec PL

12 pytań do:

dr Anna Golec, CFA

Kobieta budująca mosty między światem naukowym a biznesem, nie poddająca się stereotypom w myśleniu, a wręcz je punktująca, łącząca pracę w kraju i w Szwecji. Serdecznie zapraszam na fascynującą rozmowę z dr Anną Golec, CFA, która uchyli rąbka tajemnicy o świecie badań naukowych i w prosty sposób wyjaśni tak ważne pojęcia jak teoria masy krytycznej i warstwa marcepanowa w odniesieniu udziału kobiet we władzach. Wisienką na torcie są świetne analogie między szachami a życiem!

Ania, od najmłodszych lat grałaś w szachy. Powiedz nam czego uczy się dziecko grając w szachy? Czy zdobytą wiedzę i sposób myślenia można zastosować w dorosłym życiu?

Moja przygoda z szachami zaczęła się dość wcześnie, bo w wieku przedszkolnym za sprawą mojego dziadka, który zapewne uznał, że będzie to ciekawa forma spędzania czasu i oczywista okazja do rozwinięcia zdolności analizy i planowania. Jednak moją najważniejszą lekcją z tego czasu była… konfrontacja z porażką i to regularna! Pięciolatka ma niewielkie szanse w porównaniu z dorosłym, a nie było taryfy ulgowej.

Szachy to gra indywidualna, gdzie nie ma miejsca na przypadek, wszystkie posunięcia wynikają z decyzji gracza i to na niego spada cała odpowiedzialność za porażkę. Jeśli przegrywasz, to znaczy, że popełniasz zbyt wiele błędów i przeciwnik jest lepszy. Uświadomienie sobie tego nie jest czymś miłym. Budzi masę negatywnych emocji, z którymi trzeba umieć sobie konstruktywnie poradzić, przeanalizować, co można zrobić lepiej, aby następnym razem wejść na wyższy poziom.

A analogie z życiem? Dostrzegam wiele, zarówno tych pozytywnych, jak i negatywnych. Czasem coś co pozornie wygląda na okazję np. zbicie ważnej figury, jest tak naprawdę pułapką. Nie można ograniczać się więc do analizy skutków jednego posunięcia, ale trzeba patrzeć na bardziej długofalowe konsekwencje. Uważam, że to bardzo ważne w życiu.

Od początku zaskoczyła mnie też narzucona w szachach hierarchia – najważniejszą figurą nie jest zwinna i wszechstronna królowa, a powolny i mało przydatny król, którego wszyscy inni muszą ochraniać. Figury stają do walki i każda z nich ma obowiązek się poświęcić, jeśli prowadzi to do zwycięstwa. Król stoi z boku i ma jedynie przetrwać. Dlaczego królowa nie może być najważniejszą figurą? Dlaczego nie można wymienić króla? Bo tak! Bo ktoś kiedyś ustalił takie reguły. Smutne, ale niekiedy bardzo życiowe… Niezwykle piękne jest natomiast to, że nawet niepozorny pion, jeśli przetrwa początkowe rozgrywki na szachownicy i będzie wytrwale posuwać się naprzód, może stać się figurą, która zmieni wynik gry.

Uczęszczałaś do klasy informatycznej, brałaś udział w olimpiadach matematycznych. Badania naukowe pokazują, iż w wielu krajach nie ma statystycznie istotnych różnic między wynikami z matematyki ze względu na płeć czyli dziewczynki są tak samo dobre z matematyki jak chłopcy. Dlaczego jest nas więc mniej na studiach informatycznych?

To pytanie skłoniło mnie do zerknięcia na wyniki matur na poziomie rozszerzonym z ostatnich 4 lat w Polsce i okazuje się, że wbrew stereotypowemu myśleniu maturzystki lepiej wypadają na matematyce, informatyce natomiast maturzyści na biologii czy chemii. Tylko w fizyce raz wygrywają panie a w innym roku panowie, ale siły są wyrównane. Czyli nie jest tak, że dziewczynom brakuje predyspozycji. W ostatnim czasie coraz więcej pań wybiera studia techniczne, jednak wciąż stanowią mniejszość.

Pytanie o przyczyny takiego stanu rzeczy to raczej domena psychologów i socjologów, mogę zatem mówić jedynie o swoich subiektywnych odczuciach, które nie muszą być reprezentatywne.

Wybór studiów czy zawodu to wypadkowa wielu czynników: nie tylko predyspozycji, wiary w siebie, ale także tego, co komu sprawia przyjemność i wyobrażenia o tym, jak wygląda praca w danym zawodzie. Ja akurat mając komfort wyboru dowolnego liceum, byłam przekonana, że informatyka to jest to. Lubiłam komputery i programowanie, szło mi to całkiem nieźle i chciałam dowiedzieć się o tym czegoś więcej. Siadając pierwszego września w ławce i rozglądając się po klasie przeżyłam niemałe zaskoczenie widząc, że jestem jedną z czterech dziewczyn a wokół nas 32 chłopaków. Męski świat, męska, nazwijmy to, „wrażliwość”, konieczność udowadniania, że umiem właściwie odczytać plan szkoły i nie zabłądziłam szukając swojej klasy… Niby można się było tego spodziewać, ale jakoś nie pomyślałam o tym wcześniej. Okazało się również, że o ile fajnie jest od czasu do czasu usiąść przed komputerem, napisać jakiś prosty program i dorobić do kieszonkowego, to spędzanie wielu godzin przed ekranem i niewiele interakcji społecznych było dla mnie mało atrakcyjną opcją na długie lata pracy.

Pomyślałam więc: fizyka! Coś absolutnie fascynującego, ale perspektywy zawodowe fizyków nie wyglądały zbyt różowo w tamtym czasie, czyli to też ma wpływ na decyzję. Ostatecznie wybrałam finanse. Na koniec pozostaje jeszcze kwestia wiary we własne możliwości. Wiele moich utalentowanych koleżanek zastanawiało się, czy są dość dobre, czy na pewno sobie poradzą na wymagających studiach technicznych. Zupełnie niepotrzebnie.

Jedną z dziedzin, w której się rozwijasz jest nauka. Jesteś wykładowczynią – prowadzisz zajęcia z szerokiego obszaru ekonomii – czy zauważasz różnice w podejściu kobiet i mężczyzn do studiów ekonomicznych? Czy można uogólniać czy są może dostępne statystyki?

Na co dzień mam do czynienia ze studentami na kierunkach finanse i zarządzanie. Trudno mi jednoznacznie przypisać wzorce zachowań do konkretnej płci. Moje obserwacje są takie, że w Sopocie gdzie uczę, pod względem liczebności dominują panie. Porównując średnie wyniki w podziale na płeć dostrzegam niewielką przewagę studentek. Okres pandemii i wykorzystania różnych narzędzi zdalnego nauczania stworzył mi okazję do obserwowania różnic w stylu pracy i aktywności, których w normalnych warunkach nie widać. Moje spostrzeżenia są takie, że panie pracowały bardziej systematycznie. Co ciekawe, w Szwecji, gdzie również uczę, sytuacja jest dokładnie odwrotna. Oczywiście trzeba pamiętać, że moje obserwacje dotyczą jedynie kilku przedmiotów i to w wąskiej grupie, dlatego nie można ich uogólniać.

Uchyl nam rąbka tajemnicy w odniesieniu do świata nauki – ile czasu wykładowcy poświęcają na prowadzenie zajęć, ile czasu zajmuje rzetelne się do nich przygotowanie, a ile czasu zostaje na pracę naukową, w tym pisanie artykułów i prac naukowych?

I tu odpowiedź brzmi: to zależy. Przede wszystkim od zajmowanego stanowiska i przypisanych mu obowiązków. Zadaniem pracownika dydaktycznego jest kształcenie i to ono wypełnia większość jego obowiązków. W przypadku pracowników badawczych to praca naukowa będzie głównym obszarem aktywności. Najliczniejszą grupą są jednak „hybrydy” czyli pracownicy badawczo-dydaktyczni, którzy dzielą swój czas pomiędzy nauczanie i prowadzenie badań. Drugi ważny element to zajmowane stanowisko: liczba godzin prowadzonych przez profesora jest mniejsza niż adiunkta czy asystenta. Niektórzy prowadzą wiele przedmiotów, więc mają sporo pracy z przygotowaniem zajęć, inni tylko jeden, ale za to w wielu grupach (spróbujcie opowiadać tę sama anegdotę trzy razy pod rząd tego samego dnia). Tyle w teorii.

W praktyce dużo zależy od prowadzonego przedmiotu. Niektóre przedmioty nie podlegają zasadniczym zmianom (np. matematyka) i raz opracowane materiały posłużą wiele lat, inne wymagają ciągłego śledzenia bieżącej sytuacji, bo akurat znowelizowano zapisy jakiejś regulacji np. ustawy o ofercie publicznej albo pojawia się nowy standard sprawozdawczości.

W tym wszystkim dużą rolę odgrywa też poziom indywidualnego zaangażowania wykładowcy. Można opracować prezentację na podstawie wybranego podręcznika, iść „odklepać” swoje godziny, odesłać do pytań kontrolnych w książce i powiedzieć studentom, żeby coś sobie tam wybrali. Na koniec semestru wyjąć z szuflady testowy egzamin sprzed roku czy dwóch i sprawa załatwiona. Można też poświęcać czas na aktualizowanie wiedzy np. uczestniczyć w seminariach i konferencjach, a następnie odpowiednio modyfikować swoje wykłady. Można spędzać długie godziny na przeglądaniu nowych podręczników, przygotowaniu materiałów dydaktycznych, zadań do samodzielnej nauki oraz nowych pytań egzaminacyjnych i przesiadywać w weekendy na egzaminach ustnych. I jeśli solidnie chce się podejść do tematu, to niestety na pracę naukową zostaje niewiele czasu. Do tego potrzebna jest „świeża” głowa i dłuższy okres skupienia, to nie jest coś co można zrobić z doskoku w tzw. „międzyczasie”. Przynajmniej ja tego nie potrafię.

Pracowałyśmy przy raporcie „Udział kobiet we władzach a efektywność spółek” i musze powiedzieć, iż praca z Tobą to przyjemność! Wraz z innymi osobami zaangażowanymi w raport postanowiłyśmy sobie za cel napisanie go przystępnym językiem – zarówno części opisującej udział kobiet jak i badań ekonometrycznych. Z bardzo pozytywnego odzewu po raporcie, wnioskuję, iż osiągnęłyśmy cel. Powiedz nam dlaczego publikacje naukowe nie mogą być pisane prostym językiem? Czy wiedza naukowa przebija się do biznesu i społeczeństwa?

Jest jakieś takie stereotypowe przekonanie, że jak coś wygląda lub brzmi skomplikowanie, to na pewno jest mądre. Myślę, że większość wniosków z badań w obszarze nauk społecznych da się przedstawić w prosty sposób. Posłużmy się tu znanym cytatem z Einsteina „Jeśli nie potrafisz czegoś prosto wyjaśnić – to znaczy, że niewystarczająco to rozumiesz”.

Łatwo powiedzieć, trudniej opublikować – a to właśnie punkty za publikacje w obecnym systemie oceny są wyznacznikiem sukcesu badacza i ośrodka, który reprezentuje. Tego się wymaga i z tego się nas rozlicza. Skoro tak, to naturalnym odruchem będzie próba wpisania się w kryteria czasopism naukowych, otoczonych nimbem elitarności, adresowanych do wąskiego grona innych badaczy zajmujących się wybraną tematyką. To oczywiście wymaga zachowania pewnych sztywnych reguł np. dotyczących struktury, języka czy sposobu prezentacji danych. Artykuł naukowy ma pewną klasyczną strukturę: trzeba zarysować kontekst, odpowiednio umiejscowić problem w teorii, dokonać przeglądu literatury, przedstawić hipotezy i metody ich weryfikacji, wyniki i wnioski z badań a na końcu jeszcze wskazać ograniczenia zastosowanego podejścia. To ważne, bo bez tego trudno byłoby ocenić rzetelność badań, a wszelkie drogi na skróty dają pole do popisu różnym pseudonaukowym teoriom. Dużo jest przy tym pracy związanej ze zbieraniem i obróbką danych, której nie widać i która wydaje się trwać w nieskończoność, o czym sama już wiesz, bo miałaś okazję współtworzyć raport.

Problem w tym, że takie naukowe podejście mija się z oczekiwaniami praktyki. Dla tej grupy odbiorców, teoria to nuda, a opisu metod przypomina niezrozumiały bełkot z dużą liczbą dziwnych wzorów i greckich liter. Interesujące jest streszczenie i to czy znajdą się w nim informacje, jak dzięki tej wiedzy mogą odnieść korzyści dla swojego biznesu. I ja też to rozumiem, znając ograniczenia czasowe kadry menedżerskiej. Niestety ta różnica celów i oczekiwań sprawia, że te dwa światy zamiast się do siebie zbliżać, coraz bardziej się od siebie oddalają. Nieco inaczej wygląda ta kwestia w Szwecji, gdzie publikacje stricte naukowe są cenione, jednak duży nacisk kładzie się na współpracę z lokalną społecznością i biznesem, na bycie „pożytecznym” a nie uprawianie sztuki dla sztuki.

Nasze badania pokazały, iż dla 140 spółek, które na koniec 2019 roku wchodziły w skład indeksów WIG20, mWIG40 i sWIG80 przez dekadę próg 30% udziału kobiet we władzach (rozumianych jako zarząd plus rada nadzorcza) stanowił barierę. Dlaczego ten próg 30% jest tak ważny?

Opieramy się tu na licznych badaniach z zakresu szeroko rozumianych nauk społecznych. Zaznaczmy, że 30% to pewna umowna granica tzw. „masy krytycznej”, przy której głos mniejszości może zostać odpowiednio wyartykułowany. Badania nie są tu w pełni zgodne i wskazują raczej pewien przedział – między 25 a 40%.

Badania nabrały tempa w latach 70-tych i 80-tych XX wieku za sprawą publikacji R.M. Kanter i D. Dahlerup, ale są także publikacje z lat 40-tych. Generalne wnioski są takie, że w grupach, w których mniejszość stanowiła poniżej 15% obserwowany był szereg problemów. Reprezentant mniejszości, nawet jeśli spełnia wszystkie formalne kryteria przynależności do grupy, czyli np. ma odpowiednie kwalifikacje, to nie jest akceptowany jako pełnoprawny jej członek, ponieważ nie wpisuje się w szereg kryteriów nieformalnych. Ponadto, taka osoba musi mierzyć się z tendencją do ciągłego podkreślania jej odrębności, a konsekwencje tego mogą być różne. Może pojawić się presja na zaprzeczanie stereotypowemu postrzeganiu przez pozostałych członków grupy i udowadnianie, że zasługuje się na to, aby być tam gdzie się jest. Drugi biegun to przesadne dostosowanie do zachowań i opinii większości, aby zostać „przyjętym do stada”. Jeśli reprezentacja mniejszości osiąga masę krytyczną, to przestaje być „elementem dekoracji” mającym stwarzać pozory zróżnicowania, czyli czymś, co w żargonie naukowym nazywa się „tokenem”, a zyskuje szansę wywierania realnego wpływu.

Pisałyśmy raport również po to, aby zachęcić innych do dalszych badań poświęconych szerokim zagadnieniom różnorodności. Zaznacz proszę obszary, które warto byłoby zbadać?

Myślę, że jako ekspertka od storytellingu, zgodzisz się ze mną, że liczby są ważne, ale nie są w stanie zobrazować wszystkiego. Poza tym w żadnym badaniu, nawet najbardziej kompleksowym, nie uda się zbadać wszystkiego – zawsze analizuje się jedynie niewielki wycinek bardziej złożonej rzeczywistości. Odpowiedź na jedno pytanie, wywołuje kolejne. Wyniki naszych analiz wskazały, że grupa spółek z wyższym udziałem kobiet we władzach zanotowała statystycznie istotną wyższą marżę netto i niższe ryzyko, rozumiane jako odchylenie standardowe dziennej zmiany ceny. Teraz warto byłoby odpowiedzieć na pytanie, czy takie same zależności uda się zaobserwować dla szerszej grupy spółek i w innych okresach. Czy to, co zaobserwowałyśmy to reguła czy wyjątek? Wyzwaniem jest również próba wyjaśnienia przyczyn – tu z pewnością konieczne jest zastosowanie metod jakościowych. Na prowadzenie obserwacji raczej nie ma szans (czy wyobrażasz sobie, że psycholog dyskretnie obserwuje posiedzenie rady nadzorczej?) ale uważam, że indywidualne wywiady  mogłyby wiele wnieść. Poza tym, przydałyby się jeszcze badania sondażowe, pozwalające ocenić skalę występowania oraz sposób postrzegania niektórych zjawisk, w miarę możliwości w jak najszerszej grupie badanych. Moim zdaniem warto również przyjrzeć się tzw. „marcepanowej warstwie” czyli wysoko wykwalifikowanej kadrze umiejscowionej w hierarchii tuż pod samym szczytem. Jeśli tam następuje kumulacja jednej płci, a na górze dominuje druga, to może być sposób na zidentyfikowanie „szklanego sufitu”.

Promocja wspomnianego raportu była okazją do wielu rozmów z odbiorcami odnośnie różnorodności i niskiego udziału kobiet we władzach. Wśród komentarzy z „opozycji” przebijały się dwa: i) „kobiety nie chcą zajmować wyższych stanowisk” oraz ii) „wybieramy kompetencje a nie płeć”. Rozprawmy się z tymi stereotypami.

Byłoby pięknie rozprawić się ze stereotypami raz na zawsze, ale bądźmy realistkami, to będzie raczej stopniowy i długotrwały proces.

Zajmijmy się więc pierwszym mitem: „kobiety nie chcą”. Nie bardzo rozumiem na jakiej podstawie opiera się ta teza. Czy ktoś kiedyś prowadził reprezentatywne badanie wśród pań dysponujących odpowiednimi kwalifikacjami? Ja o takim nie słyszałam. Idźmy o krok dalej, zakładając, że rzeczywiście właściwa kandydatka otrzymuje propozycję objęcia wysokiego stanowiska i mówi „nie”, to może warto przyjrzeć się przyczynom odmowy. Może nie chce, bo nie odpowiada jej rola statystki a za dużym zakresem odpowiedzialności nie idą odpowiednie uprawnienia, rozumiane jako możliwość podejmowania niezależnych decyzji i działań. Może nie chce, ponieważ proponuje jej się niższe wynagrodzenie niż koledze na takim samym stanowisku. Może nie chce, bo daje jej się odczuć, że owszem, w konkursie może wystartować, ale jej szanse i tak są znikome i jej kandydatura wcale nie jest mile widziana.

A jeśli chodzi o kompetencje… W większości sektorów, naprawdę nie brakuje na rynku wysoko wykwalifikowanych pań, takich, które mają wykształcenie, doświadczenie, uprawnienia, świeżą perspektywę i wszelkie predyspozycje zarówno do roli lidera jak i pracy zespołowej. Logiczne wydaje się, że firmom powinno zależeć na takich talentach. Skoro ich nie ma we władzach, to może ponownie warto się zastanowić nad przyczyną. Może jednak oferowane warunki pracy nie są na tyle atrakcyjne, aby taki potencjał z rynku przyciągnąć albo proces rekrutacyjny jest zawężony do tych, którzy najaktywniej promują swoją kandydaturę. Każdy, kto widział film „Shrek” kojarzy scenę, w której główny bohater szuka towarzysza swojej wyprawy, a osioł skacze i krzyczy „Mnie wybierz!”. Z perspektywy komediowej był to świetny zabieg, ale w biznesie nie chodzi o dobrą zabawę, ani o to aby miło spędzać czas we własnym gronie, tylko o efektywność.  Z punktu widzenia racjonalnej oceny szans na powodzenie całego przedsięwzięcia raczej nie był to optymalny wybór, można było wybrać kogoś z bardziej przydatnymi umiejętnościami, stojącego cicho w drugim rzędzie. Mam nadzieję, że inicjatywa 30% Club, która ruszy na naszym rynku już wkrótce, pozwoli nam przełamać chociaż część stereotypów i pokazać jak duży potencjał wiedzy i umiejętności pozostawał do tej pory niewykorzystany.

Jesteś doktorem nauk ekonomicznych a Twoja praca doktorska dotyczyła ładu korporacyjnego. Bardzo Ci dziękuję za merytoryczny wkład w kompleksową ankietę na temat ładu korporacyjnego w Polsce, którą we wrześniu 2020 prowadziłam z ramienia CFA Society Poland. Powiedz, jak badać tak niematerialną kwestię jak ład korporacyjny i jakie wnioski można wysnuć z Twoich badań?

Dawno temu 😊, rozpoczynając prace nad doktoratem, byłam pełna optymizmu i przekonania, że „jakość” nadzoru korporacyjnego można dość łatwo i precyzyjnie zmierzyć. Są przecież dobre praktyki, spółki prowadzą w tym zakresie komunikację z rynkiem, więc wystarczy to zestawić z wynikami finansowymi i zobaczyć, czy da się zidentyfikować jakieś zależności. Założyłam, że spółki, które deklarowały przestrzeganie zasad dobrych praktyk, powinny osiągać lepsze wyniki. Ku mojemu rozczarowaniu okazało się, że korelacje są bardzo niskie i nie można mówić o prostej, liniowej zależności. W przypadku wielu wskaźników można było zaobserwować kształt litery U, co mogłoby wskazywać na istnienie swoistej „premii za szczerość” dla spółek otwarcie deklarujących, że żadne tam dobre czy niedobre praktyki nie są przedmiotem ich zainteresowania. Porównanie wyników spółek, które deklarowały stosowanie dobrych praktyk w największym i najmniejszym stopniu, częściej wskazywało na przewagę tych pierwszych.

Zgłębiając temat dalej, z biegiem czasu uświadamiałam sobie kolejne trudności w dokonywaniu pomiaru nadzoru korporacyjnego. Tak na dobrą sprawę, to nie ma nawet jednej, powszechnie obowiązującej definicji ładu korporacyjnego i tego, co wchodzi w jego zakres, a co nie. Czyli po pierwsze: nie do końca wiadomo, co mierzyć. Po drugie: jak mierzyć? W swoim czasie dość popularne były komercyjne ratingi ładu korporacyjnego, ale szybko okazało się, że ta sama spółka np. według jednego ratingu wypada świetnie, a według drugiego katastrofalnie źle. Kolejnymi problemami są: komplementarność lub substytucyjność niektórych mechanizmów, różnice w regulacjach i wymiarze kulturowym pomiędzy regionami. Liczba aspektów, które trzeba wziąć pod uwagę jest ogromna, dlatego na razie temat ten musi poczekać, aż „dojrzeję” naukowo, aby kiedyś zmierzyć się z nim ponownie.

Oprócz pozycji na Uniwersytecie Gdańskim, zajmujesz też stanowisko na University West w Szwecji. Dostępne statystyki pokazują, iż w Polsce udział kobiet na niższych szczeblach kariery naukowej jest znacząco większy niż na tych najwyższych – profesorskich. Czy można wysnuć paralelę w odniesieniu do władz spółek? Jak ta kwestia wygląda w Szwecji?

Jeśli spojrzeć na strukturę płci nowo zatrudnianych pracowników, to odnoszę wrażenie, że proporcje są dość wyrównane. Natomiast panowie częściej rezygnują ze ścieżki akademickiej. Myślę, że dużą rolę można tu przypisać stereotypom: praca na uczelni oznacza stabilność, sporą elastyczność i brak zajęć ze studentami w okresach, kiedy w szkole są ferie – idealne warunki dla kogoś, kto chce poświęcać więcej czasu na obowiązki rodzinne – zwykle jednak jest to mama. Natomiast dla osoby, na której spoczywa ciężar utrzymania rodziny, niskie zarobki są poważnym ograniczeniem. W mojej katedrze dominują panie w proporcji 9:4 a funkcję kierowniczą sprawuje kobieta. Na wydziale, jeśli spojrzeć na płeć kierowników katedr, to proporcje są dość wyrównane 4:6 na korzyść panów, ale dopiero od niedawna. Rok wcześniej było to 2:8. Jeśli chodzi o Szwecję, to w katedrze mamy proporcję 3:7. W skali uczelni przyznam, że nie znam dokładnych statystyk, ale moje odczucie jest takie, że Wydział Ekonomii i IT oraz Nauk Technicznych jest zdominowany przez panów, natomiast Nauk o Zdrowiu i Nauk Społecznych przez panie.

Choć od moich studiów minęło już trochę czasu, pamiętam jak duże wrażenie wywierali na mnie pracownicy SGH (Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie), którzy byli praktykami. Dzieli się oni praktyką o wykonywanym zawodzie, a nie wiedzą książkową. Też jesteś takim wykładowcą dla swoich studentów – pracę naukową w dwóch krajach łączysz z pracą w biznesie. Czy jest to częsta sytuacja w Polsce i w Szwecji?

Oczywiście: to zależy. Pracuję wśród specjalistów od finansów i zarządzania, a więc osób, które bez większego problemu mogłyby znaleźć dobrą pracę na rynku finansowym. W innych dziedzinach wiedzy sytuacja może wyglądać inaczej. W Polsce typowa ścieżka kariery akademickiej, to pozostanie na uczelni bezpośrednio po studiach, chociaż jak pokazuje m. in. mój przykład, nie musi tak być. Dla dużej części moich kolegów i koleżanek łączenie pracy na uczelni z praktyką rynkową jest koniecznością podyktowaną wysokością zarobków. Ma to swoje zalety, ponieważ poza wiedzą teoretyczną możemy przekazać praktyczną perspektywę i przykłady zastosowań wiedzy, ale oznacza to pracę na ponad jeden etat.

W Szwecji komfort pracy i zarobki są na innym poziomie a system podatkowy raczej zniechęca do podejmowania dodatkowego zatrudnienia. Nie oznacza to jednak, że moi szwedzcy koledzy dysponują jedynie książkową wiedzą – wręcz przeciwnie – wielu z nich przeszło na uczelnię mając w swoim CV udaną karierę na rynku finansowym. Zasada jest prosta: nie wszystko na raz. Tamtejszy system jest dużo bardziej elastyczny i otwarty – uczelnie chętniej angażują praktyków, a biznes chętnie przyjmuje osoby ze świata nauki. Wiedza krąży, a świat nauki i biznesu się przenikają.

Czy myślisz o sobie bardziej jako o naukowcu czy o praktyku?

Myślę, iż taki podział to wpadanie znowu w pułapkę stereotypów, klasyfikacji i podziałów. Dużo mówi się o konieczności ściślejszej współpracy biznesu z nauką, ale realia są takie, że mamy dwa równoległe światy, funkcjonujące niezależnie od siebie, posługujące się różnymi językami, zasadami i wartościami. Kiedy rozmawiam z przedstawicielami praktyki, najczęściej jestem postrzegana jako naukowiec, bo przecież „siedzę w książkach”. Nawet nasza rozmowa jednak skręciła bardziej w stronę nauki, niż tego, czym zajmuje się w biznesie. W środowisku akademickim też nie jestem „prawdziwym” naukowcem, bo zamiast przygotowywać kolejną publikację, poświęcam czas na jakieś nienaukowe raporty, z których „nie ma punktów i które do niczego się nie liczą”.

Co więcej, każdy z tych światów zdaje się oczekiwać „deklaracji wyłączności”. Podobnie jest w innych sferach: możesz albo robić karierę albo mieć udane życie rodzinne, być albo ładna albo mądra, albo umieć dobrze liczyć albo ciekawie pisać. A ja się pytam: dlaczego mam być „albo-albo”?  Chcę być „i”, bo oba typy aktywności sprawiają mi radość i satysfakcję. Pozwalają mi wykorzystywać umiejętności, podejmować kolejne wyzwania, rozwijać się i uniknąć rutyny często prowadzącej do wypalenia zawodowego. Moim zdaniem świetnie się uzupełniają. I tu ogromne słowa podziękowania dla moich mentorek: ubiegłorocznej – Izabeli Olszewskiej i tegorocznej: Noorhan Al-Zan, współautorek raportu: Aleksandry Włodarczyk, Iwety Opolskiej i Ciebie, Milena, oraz wielu innych osób, które pomogły mi to odkryć.

Ania, bardzo Ci dziękuję za świetne odpowiedzi, poświęcony czas i inspiracje!

Ja też bardzo dziękuję za ciekawe pytania i możliwość wypowiedzi.